راهکارهای ساختاری رفع موانع فرزندآوری؛ تحلیل دیدگاه زنان شاغل در سازمان تأمین اجتماعی

نویسندگان

1 دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

3 گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jisr.2025.394507.1617
چکیده

یک رکن اساسی در موفقیت هر سیاست اجتماعی، توجه به نیازها ذینفعان و خواسته‌های جامعه هدف سیاست‌ها است.‌ اتخاذ رویکردی که در آن، مسأله سیاستی از زوایه دید گروه‌های هدف نگریسته شود، بستری را برای ایجاد فضای همدلانه‌تر میان سیاستگذار و مخاطبان سیاست‌ها فراهم کرده و احتمال مقبولیت و اثربخشی سیاست‌ها را افزایش می‌دهد. مادران شاغل در ایران، به‌عنوان یکی از زیرگروه‌های هدف در طراحی سیاست‌های جمعیتی مورد توجه قرار گرفته‌اند و بندهای مختلفی از "قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت" در راستای تسهیل شرایط فرزندآوری آنان است. مطالعه حاضر، قصد دارد از دریچه تجربیات زنان شاغل، و چالش‌هایی که آنها در ارتباط با فرزندآوری داشته‌اند، به واکاوی راهکارهای پیشنهادی آنان برای غلبه بر موانع فرزندآوری بپردازد. پژوهش به روش کیفی انجام شد و 22 زن ازدواج‌کرده شاغل در سازمان تامین اجتماعی شهر تهران از طریق نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و داده‌‌ها از طریق مصاحبۀ عمیق گردآوری شد. واکاوی داده‌‌ها، با تکنیک تحلیل مضمون نشان داد راهکارهای پیشنهادی زنان شاغل در چهار مضمون اصلی شامل: «تدابیر رفاهی سخاوتمندانه» «راهکارهای سازگارانه»، «راهکارهای معطوف به اصلاح قانون»، «بازنگری سیاست‌های فرهنگی و آموزشی» قابل تحلیل است. برخی از چالش‌هایی که زنان شاغل در محیط کار و در پیوند با فرزندآوری دارند، ناشی از کم توجهی نظام بازار کار به اشتغال زنان در سطح کلان و در سطح سازمان به مادران شاغل و نادیده انگاری نقش مادری زنان شاغل است. یافته‌های این مطالعه بر حمایت از حضور مادرانه زنان در جامعه و تکریم مادری و توسعه الگویی اسلامی از مادران شاغل تاکید دارد.