فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شهادت یکی از مفاهیم برخاسته از شریعت اسلام و شامل افرادی است که جان خود را آگاهانه برای هدفی متعالی فدا کرده‌اند. از جملۀ این افراد می‌توان شهدای جمهوری اسلامی را مثال زد که برخی از آنان از حیث مقابر و منزلت، جایگاه متمایزی دارند. این تمایز، تعامل و ذهنیت ویژه‌ای در میان باورمندان آن‌ها ایجاد کرده است. پژوهش حاضر تعاریف و باورهای شماری از زائران مقابر شهدا در محلۀ ایران شهر تهران را واکاوی می‌کند.روش پژوهش پدیدارشناسی است و مشارکت‌کنندگان از میان خانواده‌های مذهبی و انقلابی خیابان ایران انتخاب شده‌اند که برخی از آن‌ها خانوادۀ شهید هستند.یافته‌ها نشان می‌دهد شرکت‌کنندگان، شهدا را بر پایۀ ویژگی‌های شخصیتی به‌ویژه اخلاص تعریف می‌کنند، هرچند برداشت آنان از اخلاص متفاوت است. جوانان آن را در روابط اجتماعی و میانسالان در عبادات فردی می‌جویند. اغلب مصاحبه‌شوندگان، توسل به شهدا را مشروع می‌دانند و تجربه کرده‌اند، اما موضوع و گسترۀ توسل آنان به شهدا با توسل به امامان معصوم متفاوت است. رابطه با ائمه رسمی‌تر و با فاصله، و رابطه با شهدا صمیمی‌تر و گسترده‌تر ترسیم می‌شود. توسل به شهدا به‌عنوان واسطه‌ای برای تقرب به امامان و سپس خداوند درک می‌شود.تجربۀ زیستۀ شهادت چنان در ذهن برخی خانواده‌ها برجسته است که جایگاه شهدا در ذهنشان با امامان معصوم هم‌پوشانی یافته و بیانگر طیفی از نگرش‌های متکثر است.