فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهمقدمه: سوء­مدیریت و برداشت بی­رویه از منابع آب بویژه در بخش کشاورزی و اختصاص بیش از 90٪ آب مصرفی در این بخش، بحران آب را تشدید کرده و ادامه این روند، در آینده فاجعه­ آور خواهد بود. تحقیق حاضر به بررسی تأثیر تغییر الگوهای کشت بر پایداری منابع آب و تولیدکشاورزی در استان آذربایجان­ غربی پرداخته است.روش­: این تحقیق با استفاده از رویکرد سیستم­های پویا دو زیرسیستم تأثیرگذار هیدرولوژی و اقتصادی رامدل­سازی کرده است و با استفاده از داده­ های آماری سالهای1370 تا 1398 متغیرهای اصلی تحقیق تا افق 1430 شبیه­سازی شدند. پس از کالیبراسیون مدل بوسیله الگوریتم ژنتیک ساده و آزمون مدل در شرایط حدی، سناریوهای الگوی کشت کنونی، الگوی کشت کم ­مصرف و الگوی کشت اقتصادی به مدل وارد شد و تأثیر سناریوها با استفاده از دو شاخص ارزشیابی، پایداری منابع آب زیرزمینی (SUI) و بهره ­برداری آب (WEI+)، ارزیابی گردید.یافته ­ها: نتایج نشان داد ادامه الگوی کشت کنونی سبب کاهش 34/93 درصدی حجم آب‌های زیرزمینی و 20 درصدی موجودی آب‌های سطحی تا افق 1430 خواهد شد. درحالیکه الگوی کشت کم­مصرف  با کاهش 88/52 درصدی تقاضای آب کشاورزی با حذف محصولاتی با نیاز آبی بالا مثل (چغندر) و اختصاص سطح کشت به محصولاتی با نیاز آبی کمتر (جو و کلزا) و افزایش 10٪ آیش اراضی، علاوه بر بهبود 72/53 درصدی بهره­وری آب، پتانسیل آب‌های زیرزمینی را تا 69/13 برابر و آب‌های سطحی موجود را تا 45/2 برابر افزایش خواهد ­داد. که در نهایت با تأثیر مثبت بر شاخص پایداری (SUI) و شاخص بهره­برداری آب (WEI+) سبب پایداری آب‌های زیرزمینی شده و کمترین استرس آبی را در افق 1430 ایجاد می­کند.نتیجه­ گیری: لازم است سیاست­های تغییر الگوی کشت، ضمن تداوم کشت محصولات استراتژیک در جهت کاهش بهره­برداری و پایداری منابع آب بر الگوی کشت محصولات کم­ مصرف آب تمرکز داشته باشد.