فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بررسی کارایی انواع تیمارهای حفاظتی در کنترل هدررفت عناصر غذایی خاک ترانشه‌های جاده‌های جنگلیچکیدهسابقه و هدف: در جنگل‌های کوهستانی شمال ایران، بدون یاری به طبیعت و دخالت متخصصین امکان تثبیت زودهنگام لکه-های رانشی که غالباً درآنجا هدر رفت خاک غنی جنگل در اثر آب‌شویی به‌وقوع می‌پیوندد، وجود ندارد. لذا در این شرایط اجرای به‌موقع فنون حفاظت خاک و شناسایی کارایی آنها به‌ویژه در محل ترانشه‌های پرشیب جاده‌های جنگلی ضرورت پیدا می‌کند. مواد و روش‌ها: در طول شبکه جاده‌های جنگلی طرح شصت‌کلاته استان گلستان، موقعیت مکانی ترانشه‌های خاکی رانشی اعم از خاکبرداری و خاکریزی با شیب 60-45 درجه به‌کمک GPS ثبت شد. سپس عملیات هیدرومالچینگ با خاک‌پوش مایع، نصب بالشتک‌، تثبیت سلولی، تثبیت با زمین‌پارچه، چپر مرده، چپر زنده با 4 تکرار در پلات‌هایی به ابعاد 30 مترمربع روی ترانشه‌ها انجام پذیرفت. 4 تکرار نیز به عنوان شاهد بدون هر گونه تیمار مورد بررسی قرار گرفت. نمونه‌برداری از طریق تله-گذاری در جوی کناری و در ابتدا (تله مهار) و انتهای ترانشه‌های تیمار شده و شاهد اجرا گردید. در پایان یک دوره 6 ماهه (پاییز و زمستان) پنج نمونه از رسوبات انباشته شده در تله‌ها جهت اندازه‌گیری مقدار عناصر نیتروژن، فسفر، پتاسیم و ماده آلی جمع‌آوری شد. مقدار پتاسیم قابل جذب با روش استات آمونیوم و کلراید، مقدار فسفر قابل جذب با روش اسپکتروفتومتر، درصد ازت کل با روش کجلدال و درصد ماده آلی به روش نیتراسیون تعیین شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که مقدار هدررفت مواد مغذی خاک به‌ویژه مواد آلی و ازت از سطح ترانشه خاکبرداری بیشتر از ترانشه خاکریزی بود. در حالی‌که در تیمار تثبیت سلولی هیچ تفاوت معنی‌داری بین مقدار هدررفت عناصر غذایی از سطح ترانشه‌های خاکبرداری و خاکریزی وجود نداشت. بیشترین مقدار هدررفت عناصر غذایی خاک در تیمار شاهد ملاحظه گردید. در مجموع تیمار تثبیت سلولی (7/83 درصد) و چپر زنده (2/75 درصد) کارآمدترین تیمارها و تیمار خاک‌پوش مایع (3/45 درصد) و تثبیت بالشتکی (2/53 درصد) ناکارآمدترین تیمارها برای کنترل هدررفت عناصر غذایی خاک از ترانشه‌های جاده‌های جنگلی بودند. نتیجه‌گیری: روش‌های تثبیت خاک می‌توانند باعث نگهداشت عناصر غذایی خاک، آماده‌سازی بستر مناسب برای رویش مجدد گیاهان بومی، حفظ میکروارگانیسم‌های خاک و افزایش مقاومت ساختمان جاده با حداقل هزینه‌ها شوند. توانایی شیوه‌های حفاظت خاک در جلوگیری از رواناب، رسوبات و تلفات مواد مغذی متفاوت است و این مورد تا حدود زیادی به شرایط اقلیمی منطقه وابسته است. در پژوهش حاضر مشخص شد که روش‌های تثبیت سلولی و چپرزنده را می‌توان برای تثبیت ترانشه‌های خاکی جاده‌های جنگلی پیشنهاد نمود.