بررسی و تحلیل فقهی شیوهنامة احراز توبه، مصوب 1403، با تأکید بر قرآن و روایات
نویسندگان
1 پژوهشکدة خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 پژوهشکدة خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.22059/jorr.2025.382920.1009522چکیده
توبه یک اصل و مفهوم دینی، فقهی، اخلاقی، کلامی، حقوقی و از مفاهیم تأسیسی در فقه است که از مبانی فقه به قوانین مجازات جمهوری اسلامی ایران وارد شده و به طور مستقل در نظام حقوق کیفری کشور، در قانون مجازات اسلامی، مصوب 1392، بر آن تأکید شده است. در تیرماه 1403، شیوهنامۀ احراز توبه توسط ریاست قوۀ قضاییه ابلاغ شد که این مهم بر اهمیت این اصل دلالت میکند. بررسی و تحلیل مواد نُهگانۀ این شیوهنامه بر مبنای اصول و مبانی قرآنی، روایی، و فقهی برای رفع برخی از ابهامات، آسیبشناسی، و ارائۀ پیشنهادهای پژوهشی برای بهبود این شیوهنامه ضرورت پژوهش حاضر را ایجاب میکند. این تحقیق با شیوۀ توصیفیـ تحلیلی به بررسی و نقد شیوهنامۀ احراز توبه بر مبنای منابع اصیل دینی، مانند قرآن و روایات و متون فقه، پرداخته است. از مهمترین یافتههای این پژوهش این است که شیوهنامۀ احراز توبه، که در واقع دستورالعمل اجرایی مواد 114 تا 119 قانون مجازات اسلامی است، منطبق بر نظر برخی از فقهاست نه همۀ آنها و موادی از این شیوهنامه هم فقط در ضوابط حاکم بر محاکم قضایی ریشه دارد و هیچ اساس فقهی ندارد.
