بررسی ارتباط عِلّی شبکه‌ای بین بازارهای مالی در دوران تحریم

نویسندگان

1 دانشیار، گروه اقتصاد پولی و مالی، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران

2 دانش‌آموخته دکتری اقتصاد اسلامی - مالی، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران

doi
10.30497/ifr.2025.247464.1936
چکیده

1. مقدمه و هدفتحریم‌ها با ایجاد محدودیت در نقل و انتقالات مالی، موجب اختلال در عملکرد بازارهای مالی می‌شوند. در شرایط غیرتحریمی، سرمایه‌گذاران می‌توانند با ورود به بازارهای رقیب و موازی خارجی، ریسک سرمایه‌گذاری خود را مدیریت کنند؛ اما تحریم‌ها این امکان را از بین برده و موجب تغییر رفتار سرمایه‌گذاران در بازارهای داخلی می‌شود. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی ارتباط علّی شبکه‌ای و سرریزی میان سه بازار مالی اصلی ایران (بورس تهران، ارز و رمزارز) در شرایط تحریم است.2. مواد و روش‌هابا استناد به بند (22) سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی و ضرورت هماهنگ‌سازی امکانات کشور در شرایط تحریم، این پژوهش به تحلیل ارتباط شبکه‌ای بازارهای مالی پرداخته است. داده‌های پژوهش شامل بازده روزانه قیمت‌ها در سه بازار یادشده طی دوره تحریمی است. برای تحلیل روابط و اثرات سرریزی از مدل خودرگرسیون برداری با ضرایب متغیر در زمان (TVP-VAR) استفاده شد.3. یافته‌های تحقیقتحلیل حساسیت تک‌به‌تک نشان داد در تحریم بانک مرکزی و تحریم مراکز مالی و بخش انرژی، نقش انتقال‌دهندگی و دریافت‌کنندگی سه بازار تغییری نکرد؛ اما در تحریم 18 بانک ایرانی، بازار رمزارز از نقش انتقال‌دهنده به دریافت‌کننده تغییر یافت، در حالی که نقش سایر بازارها بدون تغییر باقی ماند.4. بحث و نتیجه‌گیرییافته‌های نهایی حاصل از تقسیم کل دوره به پنج بازه زمانی بیانگر آن است که بازار رمزارز در بازه‌های 1 و 4 انتقال‌دهنده شوک و در بازه‌های 2، 3 و 5 دریافت‌کننده شوک بوده است. بازار بورس تهران در تمامی بازه‌ها به‌جز بازه 5 دریافت‌کننده شوک و بازار دلار در همه بازه‌ها انتقال‌دهنده شوک بوده است. این نتایج بیانگر اهمیت نقش بازار ارز در انتقال ریسک سیستماتیک و لزوم سیاست‌گذاری مناسب برای مدیریت آثار تحریم‌ها بر بازارهای مالی کشور است.