فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهسابقه و هدف: خشک‌سالی و گردوغبار ازجمله مخاطرات جوی هستند که به دلیل عوامل گوناگون در طی سالیان اخیر،  مناطق غربی و جنوب‌غربی کشور را متأثر کرده است. ازآنجایی‌که خشک‌سالی‌های متعدد تأثیر بسزایی در پیدایش و تشدید گردوغبار داشته است، ازاین‌رو مطالعات مربوط به آن، مهم  محسوب شده است. هدف از این پژوهش، بررسی روند تغییرات فراوانی روزهای همراه با طوفان‌های گردوغبار(DSI)  و میزان ارتباط آن با شاخص SPEI است.مواد و روش: منطقه موردمطالعه استان بوشهر در شمال خلیج‌فارس و جنوب­غربی ایران  قرار دارد. برای بررسی تأثیر خشک‌سالی بر میزان گردوغبار از داده‌های روزانه گردوغبار، بارندگی ماهانه، دما، رطوبت نسبی و تبخیروتعرق 7 ایستگاه هواشناسی استان بوشهر با طول دوره آماری 30 ساله (1989-2018) در مقیاس سالانه استفاده شد. برآورد خشک‌سالی با استفاده از شاخص بارش - تبخیروتعرق استاندارد (SPEI) و برآورد وقوع گردوغبار بر مبنای کدهای پدیده 07 و 06 با میدان دید کمتر از یک کیلومتر و روند آن­ها به روش آزمون پارامتریک رگرسیون خطی مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. همچنین پهنه‌بندی خشک‌سالی استان بوشهر در نرم‌افزار Arc GIS به روش IDW انجام شد. سپس برای بررسی ارتباط خشک‌سالی با طوفان‌های گردوغبار، ایستگاه‌هایی که شاخص  SPEIو همچنین متغیر فراوانی روزهای همراه با طوفان گردوغبار آن‌ها دارای روند معنی‌داری بودند با استفاده از رگرسیون خطی مورد تحلیل واقع شدند.یافته‌ها: نتایج نشان داد که درصد فراوانی خشک‌سالی در دوره 30 ساله در استان بوشهر، 06/79 درصد فراوانی دارای خشکی ملایم­، حدود 96/18 درصد فراوانی دارای خشکی متوسط و حدود 2 درصد فراوانی خشک‌سالی شدید بوده است. حدود 25/6 درصد خشک‌سالی‌ها مربوط به دهه اول، 50 درصد خشک‌سالی‌ها در دهه دوم و 75/43 درصد خشک‌سالی‌ها در دهه سوم اتفاق افتاده است. نقشه توزیع مکانی خشک‌سالی نیز نشان داد، کانون اصـلی تمرکـز این پدیده در محدوده‌های جنوبی، مرکز و شمال‌شرقی نسبت به سایر مناطق استان بیشتر است که جریان‌های هوایی صـحرای عربـستان بـه سـمت نواحی مرکزی استان،  نبود پوشش گیاهی مناسـب و فرسـایش خـاک  و وجود پهنه‌های ماسه‌ای و نمکی در این بخش‌ها این موضوع را مشخص کرده است. همچنین مقایسه درصد وقوع خشک‌سالی‌های رخ‌داده در بازه 30 ساله نشان‌دهنده احتمال و فراوانی وقوع خشک‌سالی‌های ملایم نسبت به خشک‌سالی‌های متوسط و احتمال وقوع خشک‌سالی‌های متوسط نسبت به خشک‌سالی‌های شدید بیشتر بوده است. و مقدار شاخص DSI برای استان بوشهر باگذشت زمان کاهش داشته است.نتیجه­ گیری: این مطالعه نشان داد که شاخص DSI طی دوره موردمطالعه با افزایش شدت خشک‌سالی، کاهش‌ داشته است و همبستگی آن با خشک‌سالی طی دوره 30 ساله معنی­دار نبوده است. تلفیق نقشه توزیع پراکندگی خشک‌سالی و شاخص DSI الگوی یکسانی را نشان نداد. این موضوع مشخص می‌نماید عوامل انسانی یا منبع فرامحلی ریزگرد می‌تواند نقش مهم‌تری در ایجاد الگوی ناهمگون پراکندگی خشک‌سالی و شاخص DSI در استان بوشهر داشته باشد. درنهایت میزان ارتباط خشک‌سالی و شاخص DSI همواره با توجه به خشک‌سالی‌ها و ترسالی‌ها، نوسان داشته است.واژه‌های کلیدی: خشک‌سالی، گردوغبار،  استان بوشهر،  شاخص DSI، شاخص SPEI