تبیین لایه‌‌های تفکری الگوی پیشرفت در اندیشه امام خمینی با استفاده از استراتژی نظریه‌پردازی داده‌بنیاد

نویسندگان

1 استادیار گروه اندیشه سیاسی در اسلام پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی

doi
چکیده

یکی از دغدغه‌های اندیشمندان مسلمان تجددگرا طی یکصد و پنجاه اخیر، بررسی علل عقب‌ماندگی جوامع اسلامی و تلاش برای ارائه راهکاری برای تحقق نوعی الگوی بومی و دین‌بنیاد از مفهوم توسعه بوده است. از این رو، شاهد شکل‌گیری تنوعی از الگوهای توسعه در کشورهای اسلامی پیشرو همچون ایران، مالزی، ترکیه، قطر و عربستان سعودی هستیم که با توجه به مقتضیات بومی جوامع داخلی و نیز نوع خوانش از اسلام به الگوهای متفاوتی از یکدیگر منتج شده است(بیان مسئله). در این پژوهش با کاربست راهبرد نظریه‌پردازی داده‌بنیاد در صدد تبیین و شناخت لایه‌های تفکری اندیشه پیشرفت از منظر امام خمینی در دوره رهبری ده ساله ایشان بر جمهوری اسلامی ایران هستیم (روش تحقیق). لذا، پرسش تحقیق بدین صورت قابل ابراز است که با عنایت به اهمیت و جایگاه محوری اندیشه توسعه در نگاه امام خمینی، لایه‌های اندیشگی آن بر چه مؤلفه‌های ابتنا یافته است؟ (سؤال تحقیق) بر اساس دسته‌بندی و مقوله‌بندی یافته‌های تحقیقات موجود، لایه‌های تفکری اندیشه پیشرفت نزد امام خمینی بر 5 کلان‌محور: شناسایی پیشران‌ها، آماده‌سازی، آرمان‌شهرپردازی، ضرورت‌های الگوی توسعه، و نیز غایات الگوی توسعه ابتنا یافته است. بر این اساس، الگوی توسعه در نگاه امام خمینی را می‌بایست به صورت یک نظام اندیشگی منسجم و ساختارمند مورد مطالعه قرار داد که اندیشه پیشرفت را با هدف تعمیق فرهنگ توحیدی، و توسعه جامعه اخلاقی بر اساس ضرورت‌های روانشناختی، عناصر فرهنگ اسلامی و با تأکید بر ابعاد وجودی مختلف انسان، با نگاه تجربه تاریخی تمدنی و به دور از چالش‌های الگوهای غیربومی مورد تأکید قرار می‌دهد.