مولدسازی و تشدید شکاف متابولیسم اجتماعی : تشریح شواهدی از بحران روابط کار و طبیعت در اقتصادسیاسی ایران دهه 90

نویسندگان

1 گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/jisr.2025.391910.1598
چکیده

مولدسازی گذاری کیفی به‌سوی مرحلۀ پیچیده‌تری از توسعۀ سرمایه‌داری در فضای اقتصاد سیاسی ایران است. فرایندی که از اواسط دهۀ 1390 شکل گرفت؛ زمانی که آثار توسعۀ ناموزون و در رأس آن بحران مناسبات تولید به حادترین شکل پدیدار شده بود. این طرح برمبنای منتسب‌کردن مسئله رکود تولید و معضلات انباشته‌شده توسعه ناموزون به انجماد دارایی‌های عمومی توسط مجموعۀ کارگزاران سیاسی و اجرایی و در همراهی با بدنۀ دانشگاهی که در قالب اندیشکده‌ها و کمیته‌های مشورتی صورتبندی جدیدی پیدا کرده بودند پروبلماتیزه و به سرعت در اسناد توسعه وارد و شکل اجرایی و عملیاتی به خود گرفت. اکنون پس از گذشت چند سال و اجرای پیگیرانۀ این قانون توسط دولت می‌توان درمورد فرایندها و سازوکارهای آن در میدان اقتصاد سیاسی جامعۀ ایران از منظر تبادلات مادی میان کار و طبیعت (اعم از طبیعت تاریخی و طبیعت مصنوع) پرسش کرد.این هدفی است که مقالۀ مذکور با اتکا به روش مطالعۀ موردی و گردآوری اطلاعات اسنادی و به‌طور خاص تمرکز بر مصوبات رسمی منتشرشدۀ جلسات هیئت عالی مولدسازی دنبال کرده است.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد طرح مولدسازی با مکانیسم‌های 1. تشدید شکاف‌های متابولیک در نظام تولید ارزش، 2. شکاف متابولیسم شهر-روستا و 3. محرومیت‌زایی منطقه‌ای در فرایند تقسیم‌کار ملی مرکز-پیرامون، زمینۀ تشدید شکاف متابولیسم اجتماعی را فراهم ساخته است.بنابراین سیاست مولدسازی را نه فقط یک برنامه اجرایی یا مداخله‌ای خنثی، بلکه باید به منزلۀ لحظه‌ای از تکوین تاریخی منطق سلطه سرمایه بر روابط کار و طبیعت درک کرد؛ منطقی که با مالی‌سازی دارایی‌های عمومی، انتقال ارزش از پایین‌دست به بالادست و شکاف صوری طبیعت از جامعه بازتولید مادی و زیستی را در معرض اختلال ساختاری قرار می‌دهد.