فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بحث تعارض از پرسابقه‏ترین مباحث اصولی است که دغدغۀ حل این معضل حدیثی که تأثیر مستقیم در استنباط حکم شرعی دارد در روایات متعدد انعکاس یافته است. اصولیان در طول تاریخ به تنقیح مباحث تعارض پرداخته و ضوابط و تقسیمات متعددی ارائه داده‏اند. تحقیق حاضر با روش توصیفی‌‌ـ تحلیلی بر پایۀ اطلاعات کتابخانه‏ای و اسنادی و با استفاده از منابع و قواعد اصولی سعی دارد با ارائۀ تقسیم نوین راهکارهای ثبوتی و اثباتی گامی در تنقیح جدید این بحث بردارد. راهکارهای اثباتی ناظر به حکم در مرحلۀ دلیل و حجت هستند و راهکارهای ثبوتی ناظر به حکم با قطع نظر از دلیل‌اند. راهکارهای ثبوتی به دو حیطۀ تشریع حکم و اجرای آن تقسیم‏پذیر است. اعمال راهکار ثبوتی تشریعی یا اهمال و طرح آن در کمال و نقصان حوزۀ تشریع مؤثر است و تببین دقیق شاخصۀ کمال و نقصان تشریع می‌تواند در ارائۀ راهکارهای ثبوتی تشریعی تأثیر بسزایی داشته باشد که در این نوشتار مورد توجه قرار گرفت. اعمال و اهمال راهکار ثبوتی امتثالی در کیفیت و کمیت امتثال حکم مؤثر است و اعمال آن مستند به سنجه‏های کمّی و کیفی امتثال است. بررسی این مباحث و امتداد آن به فقه حکومتی و به طور کلی فقه‌های مضاف، که اشاراتی در این مقاله به آن‏ها شده است، می‌تواند به ظرفیت اصول فقه در مواجهه با مسائل روز بیفزاید.