فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف. فرسایش خاک از مهم‌ترین چالش‌های جهانی برای کشاورزی و تولید مواد غذایی به شمار می‌رود. یکی از علل مهم فرسایش، مداخله بی‌رویه انسان در طبیعت است. موفقیت هرگونه برنامه‌ حفاظتی مستلزم درک جنبه‌‌های مختلف رفتاری انسان است. رفتارها عمدتاٌ از دانش و نگرش افراد نشات می‌گیرند. نگرش کشاورزان می‌تواند رفتار آنها را برای پذیرش شیوه‌های حفاظتی تحت تاثیر قرار دهد. مطالعه نگرش و رفتار کشاورزان نسبت به شیوه‌های حفاظتی می‌تواند نقش بسزایی در کمک به مدیران و تصمیم‌گیران در شناخت چرایی رفتار حفاظتی کشاورزان و اصلاح و بهبود آن داشته باشد. در زمینه پذیرش و کاربست شیوه‌های حفاظت از آب و خاک مطالعات زیادی در جهان انجام شده است. اما بسیاری از مطالعات بر جنبه‌های صرفاٌ اقتصادی اجتماعی مؤثر بر پذیرش متمرکز شده‌اند. این تحقیق با نگاهی جامع‌، ضمن بررسی نگرش کشاورزان نسبت به شیوه‌های حفاظتی، دسترسی به منابع و امکانات برای کاربست و موانع کاربست شیوه‌های حفاظتی، به بررسی میزان کاربست شیوه‌های حفاظتی و عوامل مؤثر بر آن از جنبه‌های ادراکی- نگرشی و اقتصادی اجتماعی پرداخته و رفتار حفاظتی کشاورزان حوزه آبخیز رودخانه تلخه‌رود شهرستان هریس، استان آذربایجان شرقی را از جنبه‌های مختلف مورد بررسی قرار داده است. مواد و روش‌ها. این تحقیق به روش پیمایشی انجام شد. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه کشاورزان حوزه آبخیز رودخانه تلخه‌رود شهرستان هریس بود. با استفاده از فرمول نمونه‌گیری کوکران، 220 کشاورز انتخاب و داده‌های لازم از طریق مصاحبه رو در رو با کشاورزان گردآوری گردید. نمونه‌گیری به روش تصادفی چند مرحله‌ای انجام شد. ابزار تحقیق پرسشنامه‌ای بود که اکثر بخش‌های آن در طیف پنج گزینه‌ای لیکرت بود. روایی ابزار تحقیق توسط گروهی از اعضای هیات علمی دانشگاه و کارشناسان میدانی کشاورزی و منابع طبیعی مورد تایید قرار گرفت و برای به دست آوردن پایایی ابزار تحقیق، یک مطالعه راهنما با همکاری 30 کشاورز در منطقه خارج از روستاهای نمونه مورد بررسی انجام شد و اصلاحات لازم در پرسشنامه صورت گرفت. مقادیر کرونباخ آلفای مقیاس‌های پرسشنامه نشان داد که ابزار تحقیق از پایایی کافی برخوردار می‌باشد. یافته‌ها. نتایج نشان داد که کشاورزان مورد مطالعه نگرش مثبتی نسبت به شیوه‌های حفاظتی داشتند. از میان 12 شیوه‌ حفاظتی منتخب، کاربست کمپوست، لایروبی کانال‌های آبیاری، وجین و بقایای گیاهی در سطح در سطح بالای متوسط قرار داشت. کاربست بقیه شیوه‌ها در حد پایین‌تر از متوسط قرار داشت. ایجاد بادشکن و سیل‌بند نیز در حد خیلی ضعیفی قرار داشت. از دیدگاه پاسخگویان، خردی و پراکندگی اراضی و فقدان استطاعت مالی از مهم‌ترین موانع کاربست شیوه‌های حفاظتی بودند. نتایج همچنین نشان داد که بین کاربست شیوه‌های حفاظتی همبستگی معنی‌داری وجود داشت. براساس نتایج تحلیل رگرسیون، نگرش و دسترسی به امکانات مهم‌ترین عوامل ادراکی- نگرشی و تحصیلات و سابقه فعالیت‌های کشاورزی مهم‌ترین عوامل اقتصادی-اجتماعی تبیین کننده کاربست شیوه‌های حفاظتی بودند.نتیجه‌گیری. نتایج نشان داد که کشاورزان نگرش نسبتاً مثبتی نسبت به شیوه‌های حفاظت آب و خاک داشتند ولی در عمل شیوه‌های کم هزینه، با استفاده از امکانات موجود و زودبازده را به کار می‌گرفتند. به دلیل ضعف استطاعت مالی، کاربست شیوه‌هایی که نیاز به سرمایه-گذاری داشت در بین آنها چندان متداول نبود. رفع موانع و محدودیت‌ها، فراهم آوردن تسهیلات و امکانات لازم و ارایه برنامه‌های آموزشی و ترویجی می‌تواند در زمینه توسعه کاربست این شیوه‌ها مؤثر باشد.