اثربخشی مداخله مبتنی بر فعالیت ورزشی و کنترل تغذیه بر شاخص توده بدنی دانشآموزان دارای اضافه وزن و چاق
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای فیزیولوژی ورزشی، دانشکده علوم ورزشی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی، تهران، ایران
2 گروه فیزیولوژی ورزشی، دانشکده علوم ورزشی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی، تهران
3 گروه رفتار حرکتی، دانشکده علوم ورزشی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، تهران.
doi
چکیده
پیشینه و اهداف: شیوع چاقی و اضافه وزن کودکان و نوجوانان در سراسر جهان رو به افزایش است که این موضوع زنگ خطری برای سلامت جامعه محسوب میشود. با توجه به تغییر در شیوه زندگی، و توسعهیافتگی و کاربرد گسترده تکنولوژی در زندگی روزمره، لزوم برنامهریزی و اجرای برنامه های مداخلهای برای بهبود سبک زندگی، اصلاح الگوی تغذیهای و افزایش فعالیت فیزیکی ضروری است. پژوهش حاضر به منظور بررسی اثربخشی مداخله مبتنی بر تغییر عادات رفتاری، کنترل تغذیه و افزایش فعالیتهای ورزشی دانشآموزان دختر و پسر ایران در چهار استان منتخب شامل: اردبیل و هرمزگان در بخش دختران و مازندران و قزوین در بخش پسران انجام گرفت. روشها: ارزیابی اولیه قد و وزن دانشآموزان پسر و دختر در مهرماه انجام و شاخص توده بدنی مورد محاسبه قرار گرفت. دانشآموزان سه مقطع تحصیلی شامل دوره دوم ابتدائی، دوره اول متوسطه و دوره دوم متوسطه و از هر مقطع در پنج آموزشگاه منتخب در هر یک از مراکز استانهای منتخب به صورت نمونهگیری خوشهای مورد ارزیابی قرار گرفتند. پس از مطالعه مقدماتی و طراحی مراحل اجرائی، با برگزاری کارگاههای آموزشی برای مجریان طرح در چهار استان، در مجموع 19281 دانشآموز در مرحله اول مورد آزمایش قرار گرفتند و از این تعداد 4176 دانشآموز دارای اضافه وزن یا چاق تشخیص داده شدند که در مداخله شرکت نمودند. مداخله شامل آموزش هایی برای دانش آموزان و والدین آنها برای تغییر سبک زندگی و افزایش فعالیت دانش آموزان و کنترل تغذیه آنان بوده است.یافتهها: درصد تغییرات مشاهده شده در شاخص توده بدنی دانشآموزان بدین صورت میباشد: در تمامی سنین با کاهش همراه بوده است، با این توصیف که تفاوت مشاهده شده فقط در دو گروه سنی 10 و 18 سال معنیدار نبوده و در بقیه سنین معنیدار میباشد. اقدامات مداخلهای در خصوص تغییر عادات رفتاری، کنترل تغذیه و افزایش فعالیتهای ورزشی دانش آموزان در مدت سه ماه باعث کاهش 1 تا 2 واحد از BMI در تمامی گروههای سنی دانشآموزان شده است. نتیجهگیری: با توجه به اثربخش بودن مداخله در موضوع چاقی در سنین کودکی و نوجوانی، پیشنهاد میشود وزارت آموزش و پرورش و دیگر نهادهای مرتبط با کودکان از جمله خانواده و ... برنامههای خاصی را جهت کنترل وزن و بهبود وضعیت تندرستی دانشآموزان در این خصوص در دستور کار خود قرار دهند. همچنین پیشنهاد میشود، علاوه بر برنامههای مداخلهای با هدف کنترل وزن، برنامههای پیشگیرانه نیز مد نظر قرار گیرد.
