تکلیف مالک به صیانت از حق مالکیت املاک در حقوق ایران

نویسندگان

1 گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

2 گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران

doi
10.22059/jorr.2023.347733.1009180
چکیده

نظام حقوقی ایران حمایت مطلق از مالک را فراهم می‌‌کند، به‌گونه‌ای که سهل‌انگاری مالک تأثیری در حق او ندارد. این موضوع هم در سند عادی مطرح است و هم سند رسمی. نتیجۀ این امر افزایش سهل‌انگاری مالکان است، به‌گونه‌ای که گاهی عامل پیروزی در دعوا استناد به سهل‌انگاری بوده و گاهی به‌سبب عدم توسعۀ امکانات ثبتی، مالکان نمی‌توانند به‌موقع از وقوع جرم مطلع شوند و اقدامات پیشگیرانه را انجام دهند. سهل‌انگاری مالکان سبب می‌شود که ارتکاب جرم انتقال مال غیر آسان شود و درنتیجه نظم معاملاتی و رفاه اجتماعی کاهش یابد. تکلیف مالک به صیانت از حق به‌علت دشوار شدن ارتکاب جرم، هزینۀ اجرایی کمتری بر جامعه تحمیل می‌‌‌کند و موجب کاهش جرم و دعاوی خواهد شد. این تکلیف مبین لزوم اعلام معامله و سرپرستی از مال و جلوگیری از تعدیات دیگران است. با توجه به متون شرعی، تحمیل تکلیف صیانت از حق به مالک مخالفتی با شرع ندارد. ضمانت اجرای نقض این تکلیف می‌‌‌تواند حسب مورد غیرقابل استناد بودن اسناد عادی غیرمقرون به ادلۀ شرعی دال بر مالکیت فعلی و ضبط مال از مالک باشد. با این حال، تحمیل چنین تکلیفی نیازمند فراهم کردن امکاناتی است که برخلاف تشریفات ثبتی، از خصیصۀ سهولت و سرعت برخوردار باشد.