قاعدۀ دیۀ شکستگی: بازتاب فاصلهای میان مشهور و مأثور
نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و حقوق، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
doi
10.22059/jorr.2021.319998.1009049چکیده
فقیهان امامیه با استناد به نصوص شرعی همانند فرازهای مختلفی از روایت ظریف بن ناصح، قاعدهای اصطیاد کردهاند که بر مبنای آن شکستگی استخوان عضوِ دارای دیۀ مقدر، در صورت عدم بهبود یکپنجم دیۀ آن عضو را داراست و در صورت بهبود کامل، چهار بیستوپنجم دیۀ آن عضو. این قاعده در مادۀ 569 قانون مجازات اسلامی نیز منعکس شده است. با وجود این، در خصوص گسترۀ این قاعده و نیز مستندات شرعی و فقهی آن تأملاتی وجود دارد که پایبندی به آن را با مانع جدی روبهرو میسازد. تأمل در مستندات قاعدۀ دیۀ شکستگی به تقریری که از سوی فقیهان امامیه ارائه شده است، نشان میدهد استخراج این قاعده از روایت ظریف با توجه به فرازهای مختلف این روایت، با چالش جدی مواجه است. اما در عین حال، در این نوشتار اثبات شده است که اگر به هر دلیلی همچون برخی الزامات تقنینی، بنا باشد قاعدهای در خصوص دیۀ شکستگی ارائه شود، میتوان از برخی فرازهای دیگر روایت ظریف قاعدهای اصطیاد کرد که بر مبنای آن شکستگی استخوان عضوِ دارای دیۀ مقدر، اگر بدون عیب بهبود یابد، موجب یکپنجم دیۀ آن عضو است. در صورت عدم بهبود یا بهبود ناقص شکستگی نیز بهعلت فقدان تقدیر شرعی، ارش ثابت خواهد بود.
