تحلیل فقهی معاملات متکی‎بر اطلاعات نهانی در بازار سرمایه ایران

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری، مدیریت مالی، گروه مدیریت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران

3 عضو هیأت علمی، گروه مدیریت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران

doi
10.30497/ifr.2025.247439.1934
چکیده

مقدمه و هدف: اطلاعات نهانی، اطلاعات بااهمیت و محرمانه­ای است که در صورت انتشار عمومی، بر قیمت اوراق بهادار و یا تصمیم سرمایه­‌گذاران برای معامله اوراق بهادار تأثیر می‌گذارد. اشخاصی که از این اطلاعات استفاده نمایند می­توانند قبل از تأثیرگذاری اطلاعات بر قیمت، اوراق بهادار را در قیمت­های پایین­تر خریداری نموده یا در قیمت‌های بالاتر بفروشند و پس از انتشار عمومی اطلاعات، کسب سود نموده یا از زیان خود جلوگیری کنند.مواد و روش‌ها: در این پژوهش جهت تحلیل فقهی معاملات متکی‎بر اطلاعات نهانی از روش اجتهاد چندسطحی استفاده ‌شده است. بر این اساس ابتدا موضوع­شناسی این معاملات انجام‌شده و پس‌ازآن ابعاد فقهی موضوع، شناسایی‌شده و این معاملات با روش توصیفی تحلیلی از جنبه فقه فردی و فقه حکومتی تحلیل گردیده است. در تحلیل فقهی به بررسی و تطبیق معاملات یادشده با قواعد و عقود فقهی مرتبط پرداخته ‌شده است. در مرحله بعد موارد مبهم و چالش‌برانگیز از مراجع تقلید و فقها استفتاء شده و درنهایت تحلیل فقهی به همراه پاسخ استفتائات در گروه کانونی صاحب‌نظران فقه اقتصادی بررسی گردیده است.یافته‌­های تحقیق: براساس نتایج پژوهش وجود تدلیس در این معاملات موجب ثبوت خیار تدلیس و وجود غرور موجب ضمان می­گردد. تطبیق این معاملات با تصرف غیرمجاز در ودیعه و خیانت‌درامانت امکان عزل مدیران مرتکب این معاملات توسط سهامداران را فراهم می­‌نماید. عدم رعایت عدالت و مصلحت با رواج این معاملات در حکم وضعی تأثیری نداشته و موجب حرمت تکلیفی می­‌شود.بحث و نتیجه­‌گیری: براساس جمع­بندی انجام‌شده حکم وضعی و تکلیفی معاملات یادشده در سطح فقه فردی به استناد قواعد اکل‎مال‎به‏‌باطل و لاضرر و در سطح فقه حکومتی به استناد قواعد حفظ نظام و لاضرر باطل و حرام است.