تحلیل فقهی ماهیت خلقپول در بانکداری اسلامی؛ مطالعه موردی: مضاربه بر دین در نظام بانکی
نویسندگان
1 عضو هیأت علمی، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
doi
10.30497/ifr.2024.246014.1882چکیده
خلقپول در نظام بانکی پدیدهای مهم است که کیفیت و نحوه آن، آثار زیادی را در نظام اقتصادی ایجاد مینماید. ازاینرو تحلیل بسیاری از مباحث بانکی مانند مضاربه، به بررسی ماهیت و ابعاد خلقپول گرهخورده است. اقتصاددانان در تحلیل خود از فرایند خلقپول، آن را با دو رویکرد ضریب فزاینده و خلقپول درونزا (خلقپول از هیچ) تعریف نمودهاند. طرفداران رویکرد ضریب فزاینده، خلقپول را عملیاتی منوط به سپردهگذاری تعریف کرده و در مقابل نیز دستهای دیگر وابستگی به سپردهگذاری را در خلقپول نپذیرفته و معتقدند که بانکها صرفاً با اعطای وام میتوانند به خلقاعتبار بپردازند. ماهیت پول خلقشده در نظام بانکی و آثار و تبعاتی که در عقود بانکی علیالخصوص در مضاربه به همراه دارد مسألهای است که نیازمند تحقیق و مطالعه است؛ چراکه تحلیل دین بودن از پولهای خلقشده بانکی موجب ایجاد چالش مضاربه بر دین گردیده که از منظر مشهور فقهای امامیه غیرصحیح و باطل است و ازاینرو تسهیلات مضاربه بانکی دچار اشکال میگردد. این مقاله که با روش توصیفی و تحلیلی گردآوری شده در تلاش است ازآنجاکه دین یا عین بودن ماهیت خلقپول آثار جدی در بانکداری بدونربا دارد، ابتدا در ماهیت دین و یا عین بودن خلقپول اتخاذ مبنایی نموده و سپس با بررسی جواز یا عدم جواز مضاربه بر دین، به تطبیق این مطالب پرداخته و نتیجهگیری نماید. در نهایت این تحقیق پس از بررسیهای صورتگرفته با تأکید بر حکم مشهور مبنیبر عدم جواز مضاربه بر دین، حکم به صحت چنین معاملهای با پولهای خلقشده توسط نظام بانکی مینماید.
