بررسی اجارهنامههای حاج محمد ابراهیم ملک التجار اصفهانی با کمپانیهای خارجی
نویسندگان
1 عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشکده ادبیات دانشگاه تهران. تهران
2 دانش آموخته رشتۀ مطالعات آرشیوی و اسناد، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.30465/ehs.2025.51825.2043چکیده
هدف: بررسی شکلی و محتوایی با کمپانیهای خارجی موجود در عمارت انگورستان، موقوفه حاج محمد ابراهیم ملک التجار اصفهانی در شهر اصفهان و مقایسه آن با اجارهنامههای داخلی این تاجر. روش/رویکرد پژوهش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش تحلیل محتوا به بررسی اسناد اجاره خارجی محمد ابراهیم ملک التجار اصفهانی میپردازد.یافتهها و نتیجهگیری: یافتههای حاصل از تحلیل قراردادهای اجاره منعقده میان این تاجر و کمپانیهای خارجی از جمله هودز ، زیگلر و لینچ نشان میدهد که املاک مورد اجاره طیف وسیعی از کاربریها را شامل میشده و مبالغ و شرایط اجاره منعکسکننده مقتضیات زمان بوده است. مهمترین تفاوت شکلی، تنوع زبانی در این اسناد است که در آن زبانهای انگلیسی و روسی در کنار زبان فارسی به کار رفتهاند. این تنوع زبانی، بازتابی از گسترش روابط تجاری ایران با کشورهای غربی در دوره قاجار و تأثیر این مناسبات بر شیوه تنظیم قراردادهای تجاری است. همچنین، بررسیها نشان میدهد که نگارش صیغه عقد در این اسناد از جدیت کمتری برخوردار بوده و در میان نمونههای بررسی شده، تنها یک اجارهنامه دارای صیغه عقد بوده است. این یافتهها، اطلاعات ارزشمندی در مورد تحولات زبانی و حقوقی در دوره قاجار ارائه میدهند. نتایج این پژوهش نشان میدهد که اجاره نامههای منعقده با کشورهای اروپایی، بازتابی از گسترش روابط تجاری ایران با کشورهای غربی در دوره قاجار و تأثیر این مناسبات بر شیوه تنظیم قراردادهای تجاری است.