تحلیل تکلیف حقوقی در نابرابری شهادت و حل آن براساس تفسیر واژهها در بستر شکلگیری
نویسندگان
1 دانشیار، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران
doi
10.22059/jorr.2020.301013.1008795چکیده
حجیت بینه، به معنای شهادت دو فرد عادل، ضرورت فقهی است، هرچند در خصوص مبنای حجیت بینه در طریقی یا تعبدی بودن آن یا تعداد شهود و همچنین جنسیت شاهد با توجه به ماهیت دعوا اختلافنظر وجود دارد. در دهههای اخیر ارزشگذاری شهادت دو زن معادل یک مرد در آیۀ 282 بقره بهسبب فراموشکاری زنان و براساس روایاتی نقصان عقلی آنان، محل گفتوگوی زیادی شد. سؤال این است که فلسفۀ نابرابری شهادت زن و مرد چیست و مفاد آیۀ مذکور و روایات چگونه توجیهپذیرند؟ صرفنظر از جواب نقضی در پذیرش شهادت یک زن در مواردی، در بررسی توصیفی تحلیلی دور از تأویل و تفسیرهای غیرمتعارف خواهیم گفت اولاً: در ادبیات فقهی تحمل شهادت و ادای آن حق تلقی نمیشود تا موجب نقصی در حقوق زن شود؛ ثانیاً: شهادت باید در خصوص امر محسوس باشد و به عقل ارتباطی ندارد، مضافاً روایات متضمن نقص عقل مغایر آیۀ 282 است. ازاینرو ضروری است واژگان در بستر شکلگیریاش مورد توجه قرار گیرد. با توجه به قرائن موجود در متن روایت مقصود از عقل، «تذکر» و «قدرت بر تدبیر و ادارۀ امور است که امری اکتسابی و نتیجۀ کسب دانش و تجربه است.
