ارائه الگوی مدیریت منابع انسانی همکاریمحور در حوزۀ بهداشت و درمان با رویکرد مبتنی بر نظریۀ دادهبنیاد
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه مدیریت منابع انسانی، دانشکدۀ مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
3 گروه مدیریت دولتی دانشکده مدیریت دانشگاه علامه طباطبائی
doi
10.22059/jipa.2025.385266.3603چکیده
هدف: در سالهای اخیر حوزۀ بهداشت و درمان با بحرانهایی مواجه شده است که به اقدامهایی در حوزۀ مدیریت منابع انسانی و ایجاد مشارکت مستمر و مطلوب و تشریک مساعی مبتنی بر اعتماد در بطن کار نیازمند است. پژوهش حاضر نیز با هدف طراحی الگوی مدیریت منابع انسانی همکاریمحور در حوزۀ بهداشت و درمان صورت گرفته است تا به مقولۀ همکاری و درنتیجه ایجاد فرهنگ مبتنی بر همکاری در این حوزه، همهجانبه توجه شود.روش: این مطالعه برمبنای مدل پیاز پژوهش ساندرز و همکاران (۲۰۱۸)، بهلحاظ ماهیت داده، از رویکرد کیفی در چارچوب پارادایم تفسیری و بهلحاظ هدف، از نوع بنیادی است. همچنین رویکرد پژوهش استقرایی و روش تحقیق آن، از نوع تحلیل مضمون است. مشارکتکنندگان پژوهش، خبرگان و متخصصان مطرح در سطح کشور و مدیران حوزۀ بهداشت و درمان در بخش مدیریت منابع انسانی بودند که بهصورت «هدفمند» و «گلوله برفی» انتخاب شدند و دیدگاه آنان با ابزار مصاحبۀ نیمهساختاریافته بررسی شد. دادهها با ۱۵ مصاحبه به اشباع نظری رسید. به منظور افزایش اعتبار و روایی مطالعه، از سه راهبرد مثلثسازی، داوران بیرونی و دریافت نظر مشارکتکنندگان استفاده شد. روش تجزیهوتحلیل اطلاعات در این بخش، با استفاده از فرایند دادهبنیاد (استراوس کوربین) شامل کدگذاری سه مرحلهای (باز، محوری و انتخابی) و از طریق نرمافزار مکسکیودا انجام شد.یافتهها: براساس تحلیل ۱۵ مصاحبۀ انجام شده، در مرحلۀ کدگذاری باز، ۳۰۸ کد بهدست آمد که با حذف کدهای یکسان به ۱۸۶ کد اولیه تقلیل یافت. کدها در ۶۵ مفهوم دستهبندی شد و سپس ۳۲ مقولۀ فرعی اولیه و ۱۶ مقولۀ فرعی ثانویه بهدست آمد. مقولۀ اصلی این پژوهش نیز در شش بُعد اصلی دستهبندی شد که این ابعاد عبارتاند از: مقولۀ محوری (ابعاد و مؤلفههای مدیریت منابع انسانی همکاریمحور)، عوامل علّی مؤثر بر مدیریت منابع انسانی همکاریمحور، عوامل زمینهای مؤثر بر مدیریت منابع انسانی همکاریمحور، پیامد یا دستاوردهای مدیریت منابع انسانی همکاریمحور، شرایط مداخلهگر یا تسهیلگر مؤثر بر مدیریت منابع انسانی همکاریمحور، راهبردها یا محرک مدیریت منابع انسانی همکاریمحور. در نهایت، با توجه به مقولههای اصلی، مدل نهایی «الگوی مدیریت منابع انسانی همکاریمحور» ارائه شد.نتیجهگیری: مقولۀ محوری الگوی ارائه شده در این مطالعه، مدیریت منابع انسانی همکاریمحور است و ابعاد و مؤلفههای آن عبارتاند از: استخدام مبتنی بر همکاری (فرایندهای جذب و استخدام)، آموزش همکاریمحور (آموزش و توسعه)، ارزیابی با رویکرد همکاری، طراحی شغل همکاریمحور و جبران خدمت همکاریمحور. عوامل علّی (علل وجودی) شناسایی شده عبارتاند از: عوامل درونی (انگیزه مشارکت) و بیرونی (تیمسازی همکاریمحور، برنامهریزی مشترک، عوامل تکنولوژیک). عوامل زمینهای مشتمل است بر: عوامل فرهنگی (فرهنگ سازمانی همکاریمحور)، سیاسی (سیاستها و رویههای سازمانی، ساختار سازمانی) و اجتماعی (تعارض منافع، ارتباطات همکاریمحور، تعهد سازمانی)؛ شرایط مداخلهگر عبارتاند از: عوامل سازمانی (مدیریت و رهبری همکاریمحور، حمایت و رهبری همکاریمحور) و فردی (ویژگیهای فردی و ارتباطی، مهارتها و چالشها). راهبردهای شناسایی شده عبارتاند از: (کنترل و اداره مقوله) شامل تسهیل روابط بین فردی (تسهیل نظارت و بازخورد مستمر، برقراری عدالت، ایجاد اعتماد) و مدیریت منابع و زیرساختها (مدیریت هزینهها، تأمین زیرساخت، تأمین منابع انسانی با کیفیت، زیرساخت نرم افزاری، توسعۀ برنامههای همکاریمحور). در نهایت، پیامدها و نتایج شناسایی شده عبارتاند از: آثار درون سازمانی (فردی و سازمانی) و برون سازمانی (درمان، آموزش و عمومی).
