الگوی اسکان اعراب مسلمان در ایران و بازتاب آن در زمین‌داری و مناسبات ملکی

نویسندگان

1 استادیار علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه فرهنگیان، پردیس حکیم فردوسی البرز، ایران

doi
10.30465/sehs.2023.43400.1864
چکیده

با ورود اعراب مسلمان به ایران در پی فتوح اسلامی، اسکان آنها از نظر مکان­یابی، ارتباط و تعامل آنها با بومیان ایرانی اهمیت به­سزائی یافت. مهاجرت اعراب به ایران در سده نخست اسلامی، در مسئله مالکیت زمین و نحوه بهره­برداری و اداره آن تحولات عمیقی به­وجود آورد که در برخی موارد با با سنت‌های ملکی ایران و یا موازین فقهی اسلام مطابق بود، امّا در بسیاری موارد در تضّاد با این اصول شمرده می‌شد. پرسش اصلی مقاله این است که اسکان اعراب فاتح در ایران چه تحولاتی در مناسبات زمینداری و حقوق مالکیت زمین به­وجود آورد؟ برای پاسخ به این پرسش به شیوه تبیین داده‌های تاریخی پرداخته شده و دستاورد این پژوهش نشان می‌دهد که اعراب در سه قرن نخست اسلامی، برای جاری کردن قواعد شرع اسلام در سنت­ها و قوانین ملکی ایران تلاش زیادی به‌کار بستند، اما چالش­های بسیاری نیز پیش روی خود داشتند و این چالش‌ها تا قرن‌های بعد ادامه یافت.