جمعسپاری خطمشی و جلب مشارکت عامه (یک مطالعه فراترکیب)
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
2 دانشیار، مدیریت، گروه مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
3 استادیار گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
doi
10.22059/jipa.2025.389481.3641چکیده
هدف: امروزه فناوری اطلاعات، امکان استفاده از نظرهای افراد مختلف را با دیدگاههای متنوع فراهم آورده است و یکی از مواهب آن، پیدایش روشهای آسان بهرهگیری از نظرهای عموم است که جمعسپاری نامیده میشود. جمعسپاری بهسرعت در حال تکامل است و در موقعیتهایی که به ایدهها، نیروی کار، نظر یا تخصص گروههای بزرگی از مردم نیاز باشد، استفاده میشود؛ از این رو هر جا که بهرهگیری از مشارکت اجتماعی، به تسهیل در شناسایی و حل مسائل منجر شود، جمعسپاری ابزاری کارامد تلقی میشود. پژوهش پیش رو جمعسپاری را بهعنوان فرایندی جدید برای درگیر کردن مردم در سیاستگذاری و خطمشیگذاری به بحث گذاشته و به شناسایی عوامل مؤثر بر آن و جلب مشارکت عامه پرداخته است.روش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد کیفی (شیوۀ فراترکیب) محسوب میشود. بدین منظور از مراحل فراترکیب سندولوسکی و بارسو (۲۰۰۷) استفاده شده است. اسناد علمی خارجی یافت شده در بین سالهای ۱۹۶۹ تا ۲۰۲۳، به تعداد ۸۵۴ و اسناد علمی داخلی یافت شده در بین سالهای ۱۳۸۱ تا ۱۴۰۲ به تعداد ۱۱۸، جامعۀ پژوهش حاضر را شکل میدهند که در پایگاههای اطلاعاتی گوگل اسکولار، امرالد، ریسرچ گیت، اسسیآیهاب، ساینس دیرکت، ویلی، اسپرینگر، جیاستور، سیجپاب و پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، ایرانداک، نورمگز، مگایران و سیویلیکا با کلیدواژههای مختلف و راهبردهای متنوع جستوجو و بررسی شدند. در نخستین گام از جستوجو ۹۷۲ منبع علمی در منابع یاد شده بهدست آمد که بر اساس غربالگری، در نهایت، ۷۵ سند علمی پس از واکاوی عناوین، چکیده و محتوا، گزینش و مطالعه شد.یافتهها: بر اساس یافتههای مطالعه حاضر، عوامل مؤثر بر جمعسپاری خطمشی و جلب مشارکت عامه در یازده بعد بدین شرح دستهبندی شدند: استراتژیهای خطمشیگذاری مشتمل بر ۸ مفهوم (ارزش نهادن به شهروندان، ویژگیهای وظیفه، موضوع مشارکت، سازوکارهای مشارکت، درگیر کردن شهروندان، فرایندهای مشارکت، نقش مجریان، نتایج مشارکت)، عوامل سیاسی مشتمل بر ۳ مفهوم (اراده برای مشارکت، شرایط و وضعیت سیاسی حاکم، میزان باز بودن فضای سیاسی)، عوامل اجتماعی مشتمل بر ۴ مفهوم (موارد انگیزشی، سرمایۀ اجتماعی، متغیرهای جمعیتشناختی، ارتباطات و تعاملات)، عوامل اقتصادی مشتمل بر ۳ مفهوم (چالشهای اقتصادی، وضعیت معیشتی، روند و تغییرات اقتصادی)، عوامل فرهنگی مشتمل بر ۴ مفهوم (ارزشها و باورها، اطلاعرسانی و آگاهی و آموزش، فرهنگ ملی، نوع فرهنگ، هماهنگی و پیوستگی)، عوامل حقوقی و قانونی مشتمل بر ۴ مفهوم (نوع حکومت، آشنایی شهروندان با حقوق قانونی، محیط قانونی، حفظ امنیت)، عوامل مدیریتی مشتمل بر ۶ مفهوم (تخصص و مهارت مجریان، شراکت راهبردی، خلاقیت و نوآوری، عوامل رفتاری مجریان، حوزه اجرایی، جبران خدمات شهروندان)، عوامل فردی مشتمل بر ۳ مفهوم (انگیزه افراد، دانش و توانایی و تجربۀ شهروندان، نگرش)، فناوری و تکنولوژی مشتمل بر ۶ مفهوم (ابزارهای آنلاین، عدالت در توزیع امکانهای فناورانه، استفاده از فناوریها و میزان تأثیرگذاری آنها، زیرساخت و ساختار و محیطهای کاربری، سطح فناوری داخلی و میزان رشد و بروز بودن آن، قابلیت استفاده از تجارت الکترونیک و حاکمیت الکترونیک)، عوامل فنی مشتمل بر ۳ مفهوم (کیفیت دادهها، خدمات پشتیبانی، ساختاری) و عوامل محیطی مشتمل بر ۲ مفهوم (جغرافیای طبیعی، محیط خارجی) شناسایی شد.نتیجهگیری: بر اساس یافتههای حاصل از پژوهش حاضر، میتوان چنین نتیجهگیری کرد که موفقیت در فرایند جمعسپاری، وابسته به تعامل پیچیده و چندجانبهای بین تمامی عوامل شناسایی شده است که بهصورت تنگاتنگ با یکدیگر مرتبط هستند. در نتیجه، بهمنظور ایجاد بستری مناسب برای مشارکت شهروندان، توجه همزمان به تمامی عوامل حائز اهمیت است.
