واکاوی ادلۀ فقهی در زمینۀ محرومیت بستگان مادری از ارث دیه
نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق، دانشگاه زابل، ایران
2 دانشجوی دکتری، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22059/jorr.2018.249545.1007928چکیده
آیا دیه از نظر قواعد ارثبری همانند سایر اموال بوده یا نظام متفاوتی بر آن حاکم است؟ راجع به این موضوع نظریات فقها مختلف هستند و تفاوت دیدگاههای مزبور، قانونگذار کیفری ایران را در دورههای مختلف قانونگذاری بعد از انقلاب تحت تأثیر قرار داده است. قانونگذار برای اولین بار در تبصرۀ مادۀ 452 قانون مجازات اسلامی 1392 آرای فقهایی را پذیرفت که در ظاهر همۀ بستگان مادری را از ارث دیه (برخلاف سایر اموال) محروم میداند. با اینحال تفسیر مطلق و موسع تبصرۀ مذکور با پارهای از اشکالهای فقهی و حقوقی مواجه است، زیرا از دیدگاه بعضی نظریات معتبر فقهی دیگر، محرومیت بستگان مادری، مستلزم همراهی آنها با بستگان پدری است. همچنین بر اساس آرای قوی دیگری، بستگان مادری در مواردی که دیه بهصورت تبعی(بدل از قصاص) مورد حکم واقع میشود، از ارث دیه محروم نیستند که ظاهراً میتوان این نظریه را به تبصرۀ مادۀ 551 قانون جدید مجازات اسلامی (در مورد مازاد دیۀ زن که از صندوق خسارات بدنی دولت دریافتشدنی است) نیز تعمیم داد. مساعی این نوشتار بررسی و نقد رویکردهای متنوع فقهی در مورد ارث دیه و روشن کردن مسیر واقعی تبصرۀ مادۀ 452 قانون مزبور با ارائۀ شیوهای تحلیلی و انتقادی است.
