فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: این پژوهش به‌دنبال طراحی و معرفی شاخص‌های کلیدی عملکرد ارکان یک مدل بلوغ جامع، متناسب با اهداف دولت الکترونیک بر مبنای عملکرد کنشگران آن است. روش: این پژوهش کاربردی محسوب می‌شود و با رویکرد ترکیبی اجرا شده است. در طراحی مدل بلوغ اولیه با هدف اطمینان از قدرت و کاربرد آن، از رویکرد ترکیبی بکر استفاده شده است. در این رویکرد، روش‌های تحلیل کیفی و کمّی به‌صورت ترکیبی استفاده شده‌اند. به‌منظور شناسایی شاخص‌های اولیۀ مدل بلوغ، از تحلیل کیفی محتوای مقاله‌های علمی مرتبط بهره گرفته شد. برای تقویت و تأیید شاخص‌های مدل با ۲۵ مدیر و کاربر کلیدی سامانه مصاحبۀ کیفی انجام و پس از آن مدل اولیه طراحی شد. به‌منظور ارزیابی مدل به‌دست‌آمده، پرسش‌نامه‌ای ساختاریافته به کلیۀ کاربران ارسال شد و ۲۴۲۵ کاربر سامانه به آن پاسخ دادند. در بخش اول این پرسش‌نامه با استفاده از مقیاس لیکرت و رتبه‌بندی شاخص‌های انتخاب شده توسط پاسخ‌دهندگان، شاخص‌های اولیه منتخب رتبه‌بندی شدند. در سؤال‌های باز در خصوص شاخص‌های مدنظر پاسخ‌دهندگان، در مجموع ۸۰۰ پاسخ دریافت شد و با استفاده از تحلیل کیفی این پاسخ‌ها، مدل نهایی به‌روزرسانی و تأیید شد. یافته‌ها: مدل بلوغ نهایی به‌دست‌آمده، چهار سطح را شامل می‌شود: ۱. اولیه؛ ۲. معاملات الکترونیک؛ ۳. یکپارچگی معاملات؛ ۴. بهینه‌سازی‌شده. در هر سطح شاخص‌هایی شناسایی شده که به‌واسطۀ آن‌ها، امکان ارزیابی عملکرد سامانه‌ها در آن سطح میسر می‌شود. این شاخص‌ها به تفکیک هر سطح به شرح ذیل هستند: سطح اولیه: سامانه‌ها در مراحل ابتدایی پیاده‌سازی قرار دارند و بر قابلیت‌های فنی پایه، مانند دسترسی‌پذیری و قابلیت استفاده متمرکزند. علاوه‌برآن، معیارهای کسب‌وکار اولیه همچون ثبت‌نام کاربران و تعداد معاملات در هر سامانه، جزء ملاک‌های ارزیابی این سطح به‌شمار می‌روند. سطح معاملات الکترونیکی: در این سطح، در سامانه‌ها تراکنش‌های الکترونیکی منظم و سیستماتیک مدیریت می‌شود. شاخص‌های کلیدی در این سطح، تعداد تراکنش‌های هم‌زمان، شفافیت در مشخصات درخواست‌ها و پردازش به‌موقع پرداخت‌ها است. سطح یکپارچگی معاملات: در این سطح فرایندهای تدارکاتی و جریان‌های اطلاعاتی با یکدیگر به‌صورت جامع یکپارچه می‌شوند. شاخص‌های این سطح مستندسازی فرایندها، حمایت از تأمین‌کنندگان داخلی و شفافیت برای ذی‌نفعان است. سطح بهینه‌سازی‌شده: سامانه‌ها در این سطح به حداکثر کارایی دست می‌یابند و معیارهای پیشرفته‌ای مانند پایداری زیست‌محیطی، اشتراک داده‌ها و حفاظت از اطلاعات شخصی را شامل می‌شوند. ملاحظات اجتماعی و زیست‌محیطی مانند کاهش مصرف منابع اداری و رعایت استانداردهای زیست‌محیطی نیز مورد تأکید قرار می‌گیرند. نتیجه‌گیری: در این پژوهش یک مدل بلوغ شناسایی شد که بر مبنای آن، در هر سطح شاخص‌های شناسایی شده به‌ازای هر کنشگر قابل‌ارزیابی خواهد بود. کنشگران سامانه با عملکرد بهتر در هر مرحله و نهادینه ساختن شاخص‌های سطح در عملکردشان، امکان ارزیابی شاخص‌های سطح‌های بالاتر را فراهم می‌سازند و بر این اساس، به سطوح بالاتر صعود می‌کنند. در سطوح ابتدایی شاخص‌های فنی و اقتصادی، حضور پُررنگ‌تری دارند و با بهبود عملکرد کنشگران و نهادینه‌شدن شاخص‌های سطوح ابتدایی، در سطوح بالاتر شاخص‌های اجتماعی و زیست‌محیطی پُررنگ‌تر خواهند شد.