نقد و بررسی مبانی فقهی دیدگاه مشهور در مفهومشناسی عدالت فقهی
نویسندگان
1 دانشآموختۀ دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران، عضو علمی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استادیار، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
3 استادیار، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
4 استاد، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
doi
10.22059/jorr.2019.268256.1008232چکیده
بسیاری از احکام و فروع فقهی، به عَدالت، مشروط است. فقهای شیعه، نوعاً، بحث دربارۀ مفهومشناسی عَدالت را بر محور دو گزینۀ: ملکۀ امتثال و اجتناب، و استقامت فعلی، قرار میدهند. با وجود اینکه تعریف عَدالت به استقامت فعلی، در فقه امامیه، قدمت دارد و تعریف عَدالت به ملکۀ نفسانی، در روایات، مفقود است، مشهور فقیهان امامیه، عَدالت را ملکۀ امتثال و اجتناب میداند. بیشک، لزوم لحاظ ملکه، در مفهومشناسی عَدالت، احراز عَدالت را دشوارمیکند؛ چه اینکه صرف امتثال واجبات و اجتناب از محرمات را برای احراز عَدالت کافی نمیشمارد. واقعیت مذکور، این پرسش را پیشرو مینهد که مشهور، به اتکای کدام دلایل، لحاظ ملکه را در مفهومشناسی عَدالت لازم میداند و آیا این دلایل، کفایت اثبات دیدگاه مشهور را دارند؟ از اینرو، نوشتار حاضر، با هدف تبیین و ارزیابی دلایل مشهور، در پژوهشی به روش توصیفی، دلایل لزوم لحاظ ملکه را در مفهومشناسی عَدالت بررسی میکندو به این نتیجه میرسد که دلایل مشهور، کفایت لازم را برای اثبات دیدگاه مشهور و لزوم لحاظ ملکه در مفهومشناسی عَدالت ندارد و احراز عَدالت به بیش از امتثال واجبات و اجتناب محرمات نیازمند نیست.
