فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اعتماد اجتماعی واقعیتی اجتماعی-فرهنگی است که ریشه در زمینه‌ها و تجارب اجتماعی تاریخی یک جامعه دارد. زمانی که در یک جامعه فرهنگ اعتماد ظهور می‌یابد و در نظام هنجاری جامعه ریشه می‌دواند، به عامل توانمندی تبدیل می‌شود که آثار و کارکردهای زیادی در سطوح مختلف از خود برجای می‌گذارد. اعتماد به‌مثابۀ هنجاری اجتماعی-فرهنگی بر این نکته تأکید دارد که تصمیمات مربوط به اعتمادکردن یا بی‌اعتمادی ریشه در زمینۀ اجتماعی و فرهنگی دارد. بر این مبنا اعتماد در فضای اجتماعی شکل می‌گیرد و در طول زمان تقویت می‌شود. در جامعۀ پیچیدۀ امروزی، اعتماد از پیش‌شرط‌های اساسی برای توسعۀ اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هر جامعه‌ای محسوب می‌شود و عنصر پیش‌قراردادی و مقدم بر حیات اجتماعی است. در این نوشته، برمبنای صورت‌بندی اعتماد در دو قالب اعتماد خاص‌گرایانه و اعتماد عام‌گرایانه در ایران، چگونگی پیوند اعتماد اجتماعی با امر حکمرانی در ایران معاصر (در سه دهۀ اخیر) مورد بررسی نظری و تجربی قرار می‌گیرد.روش پژوهش موردپژوهی واحد است که با تحلیل ثانویۀ داده‌های پیمایش‌های ملی، داده‌های ثبتی مرکز آمار و بانک مرکزی و اطلاعات و یافته‌های استنباطی حاصل از پژوهش‌های پژوهشگران انجام شده است.مشخصه و ملاکی که پایۀ صورت‌بندی اعتماد در قالب‌های خاص‌گرایانه و عام شده، شعاع و گسترۀ حوزۀ اعتماد است. اولی دارای شعاع محدود است که اعتماد و رابطه با غیرخودی‌ها را به رسمیت نمی‌شناسد و بیشتر به دنبال تقویت روابط درون‌گروهی در قالب «ما»ی کوچک است. برعکس، اعتماد عام‌گرایانه شعاع اعتماد و تعامل را فراتر از افراد خودی تعریف می‌کند و به اعتماد و پیوندهای فراگروهی و بین‌گروهی اهمیت می‌دهد و به «ما»ی بزرگ توجه دارد. دستیابی به توسعه نیازمند کنش و بازی جمعی در میدان گسترده‌تر و فراخ‌تری از میدان‌های محدود و کوچک برآمده از اعتماد خاص‌گرایانه است. این مهم قرین با اعتماد عام‌گرایانه و مستلزم گذار از اجتماع به جامعه است. این نوشتار این پیش‌فرض را در خود دارد که شکل‌گیری و کیفیت حکمرانی مطلوب در گرو اعتماد عام‌گرایانه است.یافته‌های این بررسی نشان می‌دهد سوای از اینکه در ایران معاصر با چالش کاهش اعتماد مواجه هستیم، اعتماد عام‌گرایانه در مقایسه با اعتماد خاص‌گرایانه اندک، و غلبه و دست‌بالا با اعتماد خاص‌گرایانه است که موجد اختلال در فرایند حکمرانی در مقیاس‌های محلی و ملی و حتی در چگونگی مواجهه با جامعۀ جهانی می‌شود.