فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مقاله به بررسی ظهور بورژوازی در ایران دوره صفوی می‌پردازد و سعی می‌کند به این فرضیه پاسخ دهد: در دوره صفویه، به ویژه دوران شاه عباس یکم، یعنی اواخر قرن شانزدهم و اوایل قرن هفدهم میلادی، به موازات کشورهای اروپایی، ایران نیز دارای روندی از شکل‌گیری بورژوازی ملی و سرمایه‌داری تاریخی بوده است. طبق مطالعات انجام شده، این موضوع تاکنون مورد تحقیق قرار نگرفته است و اکثر نظریه پردازان و محققان در زمینه‌های اقتصاد سیاسی، جامعه‌شناسی و علوم سیاسی، از نظر صنعت و شیوه تولید، به ظهور بورژوازی تاریخی در ایران اعتقادی نداشته‌اند یا برخی آغاز آن را از اواخر دوره قاجار و پس از مشروطه می‌دانند. اما بر اساس بسیاری از داده‌های تاریخی، که بیشتر آنها برگرفته از سفرنامه‌های سیاحان غربی و در مرتبه بعد، سایر متون تاریخی است، ایران در دوره صفویه، بویژه در دوره شاه عباس اول، شاهد ظهور شیوه‌ای از تولید و نظام تجاری بود که می توان آن را مصداق بورژوازی تاریخی دانست.  تعریف بورژوازی تاریخی که تحولات و ویژگی‌های اقتصاد زمان شاه عباس با آن سنجیده شده، از امانوئل والرشتاین است. تمرکز این تحقیق، بیشتر در زمان شاه عباس یکم بوده است. همچنین با نگاهی به هنر عصر صفویه، مشخص می‌شود که ایران در آن دوره، از نظر فکری و فرهنگی و صرفاً در جوامع شهری، حرکت به سمت نوعی ماتریالیسم را آغاز کرده بود.