فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: صخرۀ شیشه‌ای به حواشی به‌کارگیری زنان در مشاغل مدیریتی مخاطره‌آمیز اشاره دارد. به بیان دیگر، پدیدۀ صخرۀ شیشه‌ای بیان می‌کند که زنان در مقایسه با مردان، به احتمال بیشتری به پُست‌های مخاطره‌آمیز مدیریتی دست می‌یابند و مدیریت واحدهایی که به‌طور عمده در بحران قرار گرفته‌اند، به زنان واگذار می‌شود. مطالعۀ صخرۀ شیشه‌ای می‌تواند نقطۀ عطفی برای اندیشمندان و محققان بیشتری در این زمینه باشد تا به مشکلات و چالش‌های زنان در پُست‌های مدیریتی بپردازند. هدف اصلی این پژوهش، طراحی الگوی صخرۀ شیشه‌ای (با تأکید بر پیشایندها و پیامدها) در سازمان‌های خدماتی استان گلستان است. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف توسعه‌ای است و روش پژوهش آن، روش ترکیبی از نوع طرح متوالی اکتشافی (کیفی ـ کمّی) است. مشارکت‌کنندگان در مرحله کیفی، مدیران زن و مرد شاغل در سازمان‌های خدماتی استان گلستان و استادان دانشگاه بوده‌اند. با توجه به کفایت نمونه‌گیری و اشباع نظری، ۲۰ نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. سپس یافته‌های بخش کیفی پژوهش، به‌صورت مجموعه‌ای از گزاره‌ها و فرضیه‌ها، برای آزمون در بخش کمّی تدوین شد. با تحلیل مصاحبه‌های انجام شده، الگوی مورد مطالعه استخراج، تدوین و در قالب روابط علّی طراحی شد. با تحلیل داده‌های کیفی، پرسش‌نامه پژوهشگر ساخته‌ای مشتمل بر ۳۹ گویه طراحی شد و پس از تأیید پایایی و روایی سازه سنجه، بر حسب روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای، این پرسش‌نامه در اختیار بانوان مدیر شاغل در سازمان‌های خدماتی استان گلستان قرار گرفت و در نهایت، ۲۲۵ پرسش‌نامۀ تکمیل برگشت و داده‌های آن آزمون شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری و تحلیل عاملی تأییدی در نرم‌افزار اسمارت پی‌ال‌اس استفاده شد. یافته‌ها: این الگو از عوامل علّی (ویژگی‌‏های رهبری زنان، معیارهای شایسته‌سالارانه، ترجیحات زنان، عوامل سازمانی)، پدیدۀ محوری (صخرۀ شیشه‌ای)، راهبردها (جانشین‌پروری، برنامه‌ریزی توسعۀ فردی و شبکه‌های حمایتی) و پیامدها (پیامدهای مثبت فردی و سازمانی و پیامدهای منفی فردی و سازمانی) تشکیل شده است. نتایج تحلیل داده‌ها نشان داد که ویژگی‌‏های رهبری زنان، معیارهای شایسته‌سالارانه، ترجیحات زنان و عوامل سازمانی، بر صخرۀ شیشه‌ای تأثیر معنادار دارند. همچنین تأثیر پدیدۀ صخرۀ شیشه‌ای بر راهبردهای جانشین‌پروری، برنامه‌ریزی توسعۀ فردی و شبکه‌های حمایتی تأیید شد. در نهایت نتایج از تأثیر مثبت این راهبردهای بر پیامدهای مثبت و اثر منفی آن‌ها بر پیامدهای منفی حکایت دارد. بر اساس مدل طراحی شده در بخش کیفی پژوهش، به تصمیم‌گیرندگان و مدیران ارشد سازمان‌های خدماتی، پیشنهاد می‌شود ضمن توجه به علل شکل‌گیری پدیدۀ صخرۀ شیشه‌ای، به درک، کنترل و مدیریت عواملی که سبب بروز چالش‌ها و مشکلات برای مدیران زن در پُست‌های مخاطره‌آمیز مدیریتی می‌شوند، اقدام کنند. نتیجه‌گیری: این مطالعه جزء اولین مطالعاتی است که با تکیه بر پژوهشی ترکیبی، به ارائه چارچوبی جامع برای شناخت شرایط علّی، راهبردها و پیامدهای پدیده صخرۀ شیشه‌ای پرداخته است.