نظام تجاری و نوگرایی صنعتی در تبریزِ عصر قاجار
نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ،دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین، قزوین، ایران
3 استاد، گروه شهرسازی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.30465/sehs.2022.37537.1741چکیده
بهدنبال انقلاب صنعتی و شکلگیری نظام نوین تجاری، از قرن 19م ایرانِ توسعهنیافته بهدلیل موقعیت استراتژیک و اهداف اقتصادی مورد توجه قدرتهای استعماری قرار گرفت. نخستین جرقههای تفکر در علل ترقی غرب و نیز توسعهنیافتگی ایران با شکست ایرانیان از روسیه در ذهن عباسمیرزا رقم خورد. تقدم تبریز بر بهرهمندی از نوآوریهای صنعتی و سرمایهگذاری شرکتهای خارجی به عواملی چون موقعیت مناسب جغرافیایی، ولیعهدنشین بودن و سرمایهگذاری بازرگانان شهر بستگی داشت. پرسش اصلی مطرحِ پژوهش این است که چه تغییر و تحولی و تحت تأثیر چه عواملی در نظام تجاری و صنعت تبریزِ عصر قاجار رخ داد؟ مهمترین دستاورد پژوهش بر ایجاد صنایع نوین و نظام جدید تجاری تبریز استوار است که دراین راستا مظاهر مدرنیته ازقبیل مراکز صرافی، بانک، صنایع ریسندگی و قالیبافی، چاپخانه، برق، و تلفن ایجاد گردیدند. تجار آذربایجانی نیز در تأسیس مراکز تجاری و صنعتی نقش فعالی ایفا نمودند. رشد مداوم بازرگانی در اوایل قرن 14ق. موجب ترغیب سرمایهگذاران خارجی به گسترش فعالیتهای اقتصادی و تولیدی خود در تبریز شد. اما واردات کالاهای فرنگی به صنایعدستی و کارگاههای تولیدی بومی آسیب فراوانی زد. این مقاله با تکیه بر منابع، نشریات و اسناد تاریخی، به روش توصیفی-تبیینی، تحولات اقتصادی و صنعتی شهر تبریز را بررسی نموده است.
