فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اختلاف‌نظر در آرای قضایی ناشی از اختیارات گسترده قضات در اعمال سلیقه‌ای تخفیف مجازات، چالشی اساسی در نظام عدالت کیفری است. این مسئله نه‌تنها موجب تشتت در تصمیمات قضایی می‌شود، بلکه اعتماد عمومی به‌نظام قضایی را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. پژوهش حاضر باهدف کاهش این ناهمگونی و ارائه راهکاری نظام‌مند، به طراحی یک سیستم هوشمند پشتیبان تصمیم‌گیری قضات با ترکیب استنتاج فازی و روش دیمتل فازی در قالب یک ساختار سلسله‌مراتبی چهارسطحی پرداخته است.در گام نخست، با بهره‌گیری از روش دیمتل فازی، اهمیت هر یک از شروط تخفیف مجازات مندرج در ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی، بر اساس نظرات شش قاضی خبره تعیین شد. این مرحله امکان اولویت‌بندی معیارهای تأثیرگذار در تخفیف مجازات را بادقت بالایی فراهم کرد. سپس، یک سیستم فازی سلسله‌مراتبی با پایگاه قواعد ۸۳ گانه طراحی شد که منطبق با دانش خبرگان و اصول حقوقی است. پیاده‌سازی این مدل بر روی یک پرونده کیفری واقعی، کارایی آن را در صدور آرای قضایی منسجم و مستدل نشان داد.نوآوری اصلی این پژوهش در تلفیق روش‌های فازی و سلسله‌مراتبی برای نخستین‌بار در حوزه حقوق کیفری است. این مدل علاوه بر ارائه استانداردی عینی برای اعمال تخفیف مجازات، الگویی برای توسعه سیستم‌های هوشمند در سایر حوزه‌های حقوقی، مانند تعیین میزان دیه، تخفیف در جرائم مالی، یا ارزیابی علل مشدده، محسوب می‌شود. نتایج این پژوهش می‌تواند به افزایش انسجام آرای قضایی، کاهش خطاهای انسانی و ارتقای شفافیت در فرایند دادرسی کمک شایانی نماید.