فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: شفافیت مفهومی میان‌رشته‌ای است که تبلور آن در زمینه‌های متعدد مدیریتی مانند حکمرانی، اقتصاد، سلامت، حقوق، رسانه و حتی نهادهای مذهبی مشهود است. بررسی ساختار دانش، تحولات و گرایش‌های جاری حوزه شفافیت، حاکی از تغییر رویکردهای اطلاعات‌محور (متمرکز بر دسترس‌پذیرسازی و افشای اطلاعات) به‌سمت رویکردهای نوظهور شفافیت اجتماعی است. هدف از این پژوهش، شناسایی مراجع کلیدی و گرایش‌های جهانی پدیده شفافیت در سطح بین‌المللی است. از این رو، روندهای شکل‌گرفته در انتشار و استناد، بازیگران اصلی در سطح کشورها و سازمان‌ها، محمل‌های رسانه‌ای سرآمد، شامل ناشران و مجله‌ها و جبهه‌های پژوهشی مطرح و نوظهور، بر اساس موضوعات و واژگان کلیدی در حوزه شفافیت شناسایی شدند. روش: برای استخراج تولیدات علمی مرتبط، از مجموعه هسته وب آو ساینس، مشتمل بر پایگاه‌های داده و نمایه‌نامه‌های استنادی علوم اجتماعی و انسانی در مجله‌ها، همایش‌ها و کتاب‌ها استفاده شده است. جست‌وجو بر اساس ترکیب عنوان آثار، کلیدواژه‌های پدیدآورندگان و کلیدواژه‌های افزوده خودکار با پالایش زمینه پژوهشی اقتصاد، در فاصله سال‌های ۲۰۱۳ تا پایان ۲۰۲۲ میلادی بوده است. پردازش، تحلیل و مصورسازی اطلاعات، بر اساس اصول و مفاهیم و تکنیک‌های علم‌سنجی انجام شده است. برای اطلاعات کتاب‌شناختی، محتوایی و استنادی تولیدات علمی، از پایگاه کلریویت و برای اطلاعات مجله‌های علمی، از پایگاه جی‌سی‌آر استفاده شده است. ترسیم روابط استنادی، خوشه‌بندی واژگان کلیدی و ترسیم شبکه‌های هم‌آیندی با نرم‌افزار وی‌اواس ویوئر صورت گرفت و در محاسبات هم‌رخدادی، از روش تمام‌شماری با رعایت حد آستانه استفاده شده است. یافته‌ها: تحلیل 1,163 برون‌داد علمی نمایه شده در حوزه شفافیت، نشان‌دهنده روندی پویا با میزان رشد متوسط سالانه 38/9 درصد تولید و 27/40 درصد استناد است که میزان تولید آثار این حوزه، در سال آخر، از دو برابر میانگین عبور کرده است. جایگاه کشورهای ‌مشارکت‌کننده بر اساس سهم تولید، اندازه و قدمت استنادهای دریافتی ارزیابی شد تا رفتار رقابتی آن‌ها رصد شود. دانشگاه لندن، دفتر ملی پژوهش‌های اقتصادی، سیستم دانشگاه کالیفرنیا، بانک مرکزی اروپا و اتحادیه دانشگاه‌های تحقیقاتی فرانسه، به‌عنوان فعال‌ترین سازمان‌ها در حوزه شفافیت شناسایی شدند. در این مجموعه، 30 درصد از آثار در 5 درصد از مجله‌ها منتشر شده است که برترین مجله‌های آن ـ همچون برترین ناشران ـ معرفی شده است. محورهای موضوعی کلیدی، در سه سطح حوزه‌های موضوعی تولیدی، دسته‌های موضوعی میانی و ریزموضوعات استنادی استخراج شدند. ده ریزموضوع استنادی برتر، به‌ترتیب عبارت‌اند از: سیاست پولی، حاکمیت شرکتی، رشد اقتصادی، قیمت‌گذاری، همکاری، انتخابات، مدیریت دولتی، ارزیابی فناوری سلامت، مقابله با انحصار و مسئولیت اجتماعی شرکتی. در نهایت، مجموع 145 کلیدواژه هم‌رخداد، در 5 خوشه دسته‌بندی و گرایش کشورهای برتر (آمریکا، انگلستان، آلمان، چین، فرانسه، هلند و کانادا) در این مفاهیم مقایسه شده است. نتیجه‌گیری: بررسی وضعیت تولید کشورها، پویایی رتبه‌بندی مشارکت در تولیدات، حجم و قدمت استنادهای دریافتی و همچنین، گرایش‌های خاص موضوعی هر کشور، نشان‌دهنده اهمیت برنامه‌ریزی ملی برای توفیق در مدیریت شفافیت است. در مسیر توسعه علمی، شناسایی مراجع کلیدی شفافیت، زمینه بهره‌وری در پیشبرد پژوهش‌ها و تعامل با سرآمدان شفافیت را فراهم می‌سازد و آشنایی با گرایش‌های جاری این حوزه، تسهیلگر تلاش در مسیرهای آینده‌دار است. ترکیب سازمان‌های برتر شناسایی‌شده از سازمان‌های دانشگاهی، غیرانتفاعی و فراملی، نشان می‌دهد که توفیق در حوزه شفافیت، مستلزم تنظیم‌گری برای توسعه متوازن دانشگاه، بازار و صنعت است. ساختار دانش حوزه شفافیت، ضرورت توجه به ذی‌نفعان گسترده، اعم از اشخاص حقوقی و حقیقی در مقام سیاست‌گذار، مدیر کسب‌وکار و پژوهشگر را در اکوسیستم شفافیت نشان می‌دهد. محورهای موضوعی مشترک فراگیر و محورهای بومی وابسته به هر کشور نیز، سرنخ‌هایی برای تدوین برنامه‌های پژوهشی در اختیار ما قرار می‌دهد تا بتوانیم هم‌سو با شناخت در سطح جهانی، برای حل مسائل اولویت‌دار خود اقدام کنیم.