روندنگاری تحقیقات در حوزه حکمرانی مشارکتی: ترسیم نقشه همزمانی و همرخدادی واژگان
نویسندگان
1 دکتری، گروه مدیریت تکنولوژی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران. ایران.
doi
10.22059/jipa.2023.363440.3369چکیده
هدف: خصلت ساختار جامعه امروزی، بهگونهای است که بدون مشارکت و همراهی مردم در فرایند تصمیمگیری و اجرا و نظارت امور، نمیتوان به اجرای موفق طرحی امیدوار بود. بهدلیل اهمیت زیاد حکمرانی مشارکتی در موفقیت یک نظام سیاسی و اداری، بررسی انتشارات علمی در این حوزه شایان توجه است. یک متخصص در زمینه حکمرانی مشارکتی، میتواند ضعفها و قوتهای مختلف حوزه پژوهش را کشف و تجزیهوتحلیل کند؛ اما بدیهی است که حجم انبوه اسناد تحقیقات در دسترس، این امر را دشوار و وقتگیر میکند. بنابراین، استفاده از ابزارهای پشتیبانی علمی برای کشف ساختار مفهومی یک محدوده مورد مطالعه، ارزشمند و ضروری است. هدف از این مقاله، پاسخ به مجموعهای از سؤالهای پایهای مرتبط با تولیدات علمی و ارزیابی روند تحقیقات منتشر شده در حوزه حکمرانی مشارکتی، بهعنوان یکی از حوزههای بسیار کاربردی و مهم در علوم مختلف، بهویژه علوم سیاسی و مدیریت دولتی با استفاده از تحلیل همواژگانی است. روش: این مقاله با استفاده از فنون علمسنجی، به بررسی تولیدات علمی در حوزه حکمرانی مشارکتی، از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۲۳، در پایگاه وب آو ساینس، بهعنوان پایگاه داده مرجع میپردازد. در این پژوهش از نرمافزارها ویاُاِس ویور و اکسل برای تحلیل دادهها و نمایش نمودارهای پراکندگی انتشارات در بین کشورهای مختلف و نحوه توزیع آنها در مجلات استفاده شده است. با بررسی ۳۵۸۰۰ مدرک علمی در حوزه پژوهش، ۷۰۷۷۱ کلمه کلیدی شناسایی شد. یافتهها: یافتهها نشان میدهد که تعداد انتشارات در این حوزه، طی سالیان گذشته سیر بسیار صعودی داشته که نشاندهنده اهمیت یافتن حکمرانی مشارکتی در بین پژوهشگران است. در این بین، کشورهای آمریکا با ۸۸۶۲ مدرک، انگلستان با ۵۵۴۷ مدرک، چین با ۳۸۳۳ مدرک، استرالیا با ۳۱۳۲ مدرک و هلند با ۲۷۹۹ مدرک بیشترین انتشارات را در این حوزه ثبت کردهاند. بررسی حوزههای موضوعی پژوهشها نشان میدهد که بیشترین تمرکز در تولید علم در حوزه حکمرانی مشارکتی، در بخشهای علوم محیط زیست، منابع طبیعی، اکوسیستمها و شرکتهاست. یافتههای حاصل از تحلیل همرخدادی واژگان نشان میدهد که مفاهیم «مدیریت»، «شبکه» و «خطمشی» بیشترین پیوند را با مفهوم حکمرانی مشارکتی دارند. نتیجهگیری: ترسیم ساختار مفهومی حکمرانی مشارکتی نشان میدهد که محتوا و کارکرد اصلی حکمرانی، خطمشیگذاری است و ساختار و نحوه هماهنگی میان اجزا، عناصر، نهادها و سازمانها، بر اساس «شبکه» شکل میگیرد و اجرای حکمرانی بهواسطه «مدیریت» صورت میپذیرد. با تحلیل نقشه همزمانی کلمات کلیدی نیز میتوان به این نتیجه رسید که مشارکت در سالهای قبل از ۲۰۱۰، در سطح خُرد (مانند شرکتها و سازمانها) مطرح بوده است؛ ولی در سالهای نزدیک به ۲۰۲۲ در سطح کلان (مانند حکمرانی و سیاست) مطرح میشود. با توجه به اینکه حکمرانی مشارکتی و مردمی، در سالهای اخیر در کانون توجه مسئولان و مدیران کشور قرار گرفته است، نتایج این پژوهش میتواند به ترویج ادبیات این حوزه کمک شایانی کند و همچنین، برای پژوهشگرانی که تمایل دارند در این حوزه پژوهش کنند، در فهم وضعیت دانش موجود و هدایت سیاستهای علمی راهگشا باشد. با توجه به روندنگاری انجام شده، در پایان، موضوعات پیشنهادی پژوهشی، بهمنظور فراگیری بیشتر دانش حکمرانی مشارکتی ارائه شده است.
