سوگیری‌های شناختی در تصمیم‌گیری استراتژیک: مرور نظام‌مند

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی، گروه استراتژی و سیاست گذاری کسب و کار، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار، گروه استراتژی و سیاست گذاری کسب و کار، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استاد، گروه استراتژی و سیاست گذاری کسب و کار، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
چکیده

اگرچه شهود مدیریتی می‌تواند به قضاوت‌های استثنایی بینجامد اما آبستن سوگیری‌هایی است که گاه منجربه خطاهای جبران ناپذیری می‌شود. تأثیر گسترده سوگیری‌های شناختی بر تصمیم‌گیری استراتژیک و پیامدهای خطیر آن به خوبی در ادبیات پرداخته شده است، اما همچنان یک لنز نظری واحد برای درک مکانیسم‌های متنوع آن‌ها وجود ندارد. ادبیات موجود تمایل دارد سوگیری‌ها را به صورت جداگانه بررسی نموده و در درک ماهیت پیچیده و چندوجهی روان‌شناختی آن‌ها ناتوان است. مرور پیش‌رو ادبیات سوگیری‌های شناختی در تصمیم‌گیری استراتژیک را تلفیق نموده و یک طبقه‌بندی جدید ارائه می‌دهد. در قالب پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد PRISMA پس از تدقیق سوال تحقیق ابتدا 356 پژوهش مورد بررسی کلیات و چکیده قرار گرفت و در نهایت 105مقاله انتخاب و پس از مطالعه و تحلیل آن‌ها، نتایج تلخیص و ارایه گردید. در نتیجه تحلیل نظام‌مند پژوهش‌های منتخب، ابتدا 48 سوگیری موثر در تصمیم‌گیری استراتژیک شناسایی و معرفی شد. در ادامه با ارائه یک دسته‌بندی از مکانیزم‌های زیربنایی سوگیری‌ها سعی شد تا چارچوبی جهت مطالعه سوگیری‌ها ارائه شود. در این راستا سوگیری‌های ارائه شده در این پژوهش در سه گروه خطاهای شناختی، خطاهای انگیزشی و ترکیبی دسته‌بندی شدند. این چارچوب درک جامع‌تری از چگونگی تأثیر این سوگیری‌ها بر انتخاب‌های استراتژیک در بستر پیچیده سازمان ارائه می‌دهد. با عنایت به یافته‌های این پژوهش می‌توان گفت سوگیری‌های مدیران در تصمیمات استراتژیک، ماهیت‌های متفاوتی دارند که آگاهی از آن‌ها قدم اول جهت کاهش اثرات نامطلوب سوگیری در تصمیم‌گیری خواهد بود.