فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تاریخ دیرینة ایرانیان شرقی آنگونه که در بخش‌هایی از اوستا و متن‌های پهلوی به‌چشم می‌آید، گواه پیدایش ایدة شاه و شهریاری در شرق ایران است. کَوی‌ها یا فرمانروایان ایران شرقی، پس از کوچ آریاییان به فلات ایران، کهن‌ترین ساختار شاهی را در ایران شرقی بنیاد نهاده‌اند و آنچه تاریخ کیانیان خوانده می‌شود، تاریخ کهن ایرانیان شرقی است که با افسانه‌ها آمیخته و بازگوشده است. در تاریخ ایران، بنیاد و پیدایش ایدة شاه و شهریاری در دورة مادها در غرب فلات ایران، بسیار دیرتر از پیدایش شهریاری در نزد ایرانیان شرقی است. مادها و به‌طورکلّی ایرانیان غربی، اگرچه در بنیادگذاری نهاد شاهی از الگوهای شناخته‌شدة بین‌النهرین تأثیر گرفته‌اند، امّا خود آنها هم دارای سنَّت دیرینة شهریاری بودند و نباید اهمیّت این پیشینة ایرانیِ را در پیدایش نهاد شهریاری در نزد مادها و دیگر ایرانیان غربی نادیده انگاشت. در پیوند با تاریخ شهریاری مادها، مسأله این است که منابع آشوری در سده‌های نهم تا هفتم پیش از میلاد، به دهها شاهک‌نشین و دژهای کوچک و بزرگ پراکنده در نیمة غربی و شمال غربی فلات ایران اشاره دارند و نشان می‌دهند که مادها در گسترة سرزمین ماد پراکنده بوده و ساختاری قبیله‌ای داشته‌اند، امّا منابع یونانی، پادشاهی ماد را یک شاهنشاهی نیرومند و سازمان‌یافته و دارای نهادهای فرهنگی و سازمان اداری تکامل یافته نشان می‌دهند.