فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مهاجرت از روستا به شهر به‌عنوان شکل غالب مهاجرت در ایران، بر دو وجه است؛ یک وجه آن، شرایط طبیعی است که منجر به مهاجرت جمعیت اضافی یا اصطلاحاً سرریز شدن جمعیت روستاها می­شود، وجه دیگر آن ناشی از سیاست­های حکومتی و اجرای اصلاحاتی ناقص در روستاهاست، نظیر اصلاحات ارضی. فروپاشی شیوه‏های تولیدی سنتی در جامعه ایرانی که نقطه اوج آن به اصلاحات ارضی در دهه چهل برمی‌گردد، به‌عنوان نقطه عطفی در تسریع روند مهاجرت­های داخلی روستا به شهر و رشد شهرنشینی در کشور قابل‌بررسی است. در این پژوهش سعی بر آن است تا شرایطی که موجب تسریع روند مهاجرت­های روستایی در فارس در دهه چهل و پنجاه شد، بررسی شود. روش پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی و با تکیه‌بر اسناد و منابع تاریخی است. مهم­ترین رویدادی که در آغاز دهه چهل از سوی دولت برای بهبود زندگی اجتماعی روستاها صورت گرفت اصلاحات ارضی بود. طبق یافته­های پژوهش در فارس بعد از اصلاحات ارضی، درگیری­های زیادی بر سر نسق زراعی و نوع تقسیم زمین و آب وجود داشت. زمین­های فارس در نواحی مختلف استان وضعیت متفاوتی داشت. در بیشتر نواحی کشاورزان صاحب زمین شده بودند؛ ولی با نبود آب عملاً بهره چندانی از اراضی خود نداشتند. از سوی دیگر خشک‌سالی‌های پی­درپی از مشکلات عمده در این استان بود. در کنار این شرایط بعضی از طرح­های دولتی (احداث سد و تشکیل شرکت­های سهامی زراعی) نیز باعث بدتر شدن شرایط شد که نتیجه آن شکل‌گیری مهاجرت­های روستایی گسترده­ و رشد شهرنشینی در استان بود.