تحلیل عوامل مؤثر بر بنیان نظام غنایم در اقتصاد دولت غزنویان در دوره متقدم(421ـ 351ق)

نویسندگان

1 دکترای تاریخ ایران دوره اسلامی و مدرس گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز ایران.

2 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

doi
10.30465/sehs.2020.5798
چکیده

غلامان تحت فرمان آلبتکین در حرکت گروهی خویش مستقل از دولت سامانیان به منابع مالی معینی اتکا نداشتند. از این‏رو از بدو حرکت و استقرار در شهر غزنه(351ق) منابع مالی مورد نیاز خود را بر پایه نظام غنایم بنا نهادند، منتها گروه ‏های هدف آنان بیشتر از غیرمسلمانان هند بود، که از این منظر به غنیمت‏ گیری آنان مشروعیت دینی نیز می‏ بخشید. این روند با یک دوره وقفه در دوره چند تن از جانشینان آلبتکین؛ با روی کار آمدن سبکتکین(387ـ 366ق) از سر گرفته‏ شد و در زمان سلطان محمود(421ـ 388ق) به مهترین جز سازنده منابع اقتصادی آنان درآمده ‏بود. سوال اساسی این است که چرا اقتصاد غزنویان در دروه متقدم در جهت اتکا به نظام غنایم سوق داده ‏شد؟ فرض ‏های بدیهی این است که انگیزه ‏های دینی یا به اصطلاح جهاد در راه خدا و گسترش دین اسلام و نیز انگیزه ‏های اقتصادی و غارت ثروت هندوستان در این زمینه اثرگذار بوده‏ است. جستار حاضر با روش توصیف و تحلیل تاریخی ضمن اعتبارسنجی انگیزه‏ های فوق، عامل مهم دیگری، یعنی تغییر در مناسبات زمینداری غزنویان، در نتیجه اصلاحات امیر سبکتکین در ممانعت از اشتغال سپاهیان به زراعت و لغو مالکیت آنان بر زمین را به عنوان عامل بدیل در این زمینه بدست داده ‏است.