تحلیل قلمروشناختی از «فقه مطلوب» در اندیشۀ شیعه (با رویکرد قلمرو موضوعی)
نویسندگان
1 استادیار گروه شیعهشناسی، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران
doi
10.22059/jorr.2018.234820.1007700چکیده
گسترۀ قلمرو فقه، از جملۀ مقولاتی است که در دینپژوهی و کارکردهای آن نقشی اساسی دارد. با تحلیل و تجزیۀ برنامهها و قانونهای موجود در تعاملات چهارگانۀ بشری (تعامل با خود، خدا، خلق و طبیعت) میتوان سه حیث 1. موضوعی، 2. حکمی؛ 3. روشی یا برنامهای را در آنها ملاحظه کرد، سه حیثی که در ظرفیت «فقه مطلوب» نیز جریان دارد. قلمرو موضوعی فقه مطلوب، هر عنوان و پدیدهای است که به حکم شرعیِ تعامل و مواجهه میپردازد. به این معنا که اگر در تعامل با هر عنوان و پدیدهای نیازمند حکم شرعی باشیم، آن عنوان و پدیده در قلمرو موضوعی فقه قرار میگیرد. بر همین اساس، قلمرو حکمیِ فقه مطلوب نیز در هم تنیده با قلمرو موضوعی فقه مطلوب است. یعنی هر آنچه در قلمرو موضوعی فقه مطلوب باشد، حکمی نیز بر آن مترتب است. در غیر اینصورت وجهی برای صدور حکم برای عناوین و پدیدههای خارج از قلمرو موضوعی فقه وجود ندارد. در تحلیل و تحکیم موضوع قلمرو شناختی فقه مطلوب، بازخوانی ظرفیتهای کمنظیر فقه شیعه مانند سه اصل تفریعورزی، منطقةالفراغ و اباحه و عقلانیت حجیت بخش، شاید نقش راهبردی داشته باشد.
