مساله آب و شکلگیری تعادل سیاسی-اجتماعی در توسعه جامعه ایرانی (مورد مطالعه: نظام مدیریت آب در حوضه زایندهرود)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی اقتصادی و توسعه، پردیس البرز، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استاد گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4 دانشیار گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
5 دانشیار گروه مهندسی و مدیریت منابع آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.22112/jwwse.2022.360412.1327چکیده
کمآبی و ویژگیهای اقلیمی، یکی از مهمترین وجوه تمایزی است که نظریهپرداران توسعه در توضیح ویژگیها و شرایط جوامع شرقی و ایران در تحولات اجتماعی جامعه به آن توجه کردهاند. این نگرش منجر به ارائه نظریاتی ازجمله شیوه تولید آسیایی، استبداد شرقی و استبداد ایرانی شده است که هرکدام با توجه به برخی از ویژگیهای جامعه، سعی در ارائه توضیحی در مناسبات توسعه شرق و پیوند آن با آب داشتهاند که نتوانستهاند با توجه به مشخصات جامعه ایرانی، پاسخ دقیقی برای آن تبیین کنند. این مطالعه با بهرهگیری از روش تحقیق کیفی و مطالعات تاریخی، با بررسی اسناد و همچنین مشاهده و مصاحبه با کشاورزان، سیاستگذاران و مردم ساکن حوضه زایندهرود، تصویر دقیقتری از پیوند آب و توسعه در جغرافیای این منطقه از ایران ارائه میدهد. نتایج بهدست آمده در این تحقیق نشان میدهد که مسئله کمآبی در ایران سبب شکلگیری نظامی شده است که برآمده از دو بازوی مشروعیت سیاسی و مقبولیت اجتماعی با فرآیندهای انتصاب و انتخاب است و توسعه جامعه ایرانی، منوط به توازن قوای این دو بخش بوده و چنانچه تعادل قدرت آنان بر هم بخورد، جامعه بهسمت استبداد سیاسی و یا انقلاب اجتماعی حرکت میکند.