تحلیلی تطبیقی از ارتباط سرمایه دینی و مشارکت مذهبی در ایران

نویسندگان

1 گروه جامعه شناسی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22059/jisr.2023.360370.1411
چکیده

برخی نظریه­پردازان رویکرد انتخاب بخردانه در جامعه­شناسی دین این استدلال را مطرح نمودند که همان­طور که افزایش دانش و مهارت‌های فرد (= سرمایه انسانی) کیفیت کالاهای اقتصادی را افزایش می‌دهد، دانش و مهارت‌های مذهبی فرد (= سرمایه دینی) نیز موجب افزایش کیفیت فعالیت‌های مذهبی و در نتیجه مزایایی می­شود که فرد از مشارکت مذهبی دریافت می‌کند. از این رو، هر چه فرد واجد سرمایه دینی بیشتری باشد، خشنودی بیشتری (یعنی افزایش مزایا) از فعالیت­های مذهبی بدست می­آورد که یکی از نتایج اصلی­اش، افزایش مشارکت مذهبی او خواهد بود. در پژوهش حاضر تلاش گردید تا اعتبار این فرضیه، به محک تجربه زده شود.این مطالعه از روش «تطبیقی درون‌کشوری» استفاده نموده است. «واحد تحلیل» و «سطح تحلیل» در مطالعة حاضر به ترتیب «شهرستان» و «ایران» بوده که از داده‌های ثانویه برای وارسی مدعاهای نظری و تحلیل نهایی استفاده گردیده است.یافته‌های پژوهش برای فرضیه تحقیق مبنی بر ارتباط مثبت سرمایه دینی با مشارکت مذهبی در شهرستان­های ایران- حتی وقتی که شاخص­های توسعه‌یافتگی نیز کنترل شدند- دلالت تأییدی داشت، هر چند که شدت این ارتباط، ضعیف بود.نتایج بدست آمده گویای آن بود که اکثر تغییرات یا عمدة تفاوت‌های موجود در مشارکت مذهبی در سطح شهرستان­های ایران مربوط به عوامل دیگری غیر از سرمایه دینی می‌باشد. بنابراین، می­توان گفت که برای تبیین مشارکت مذهبی در سطح شهرستان­های ایران، نظریه سرمایه دینی فاقد توان تبیینی مکفی است و بایستی آن را مکمل نظریه­ های دیگر محسوب نمود.