فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اهدف این مقاله واکاوی متفاوت جنبش تنباکو است؛ با این فرض که این نخستین تجربۀ رویارویی مردم و حاکمیت در ایران، متأثر از قلمروگستری سرمایه‌داری جهانی به‌واسطۀ امتیازگیری در کشوری پیرامونی، حاوی عناصری است که خاص نوعی تجربۀ پلبینی است. این نوشتار از جهت نظری ملهم از آرای مارتین براو است.از وجه روش‌شناختی، از بینش منظومه‌ای بهره برده شده است که بیشتر به نقد زبانی-تاریخی موضوع می‌پردازد و آن را امری نااین‌همان فرض می‌کند. تکنیک‌های به‌کاررفته تحلیل اسناد و ثانویه است. از خلال نقد زبانی و نیز بازخوانی اسناد تاریخی و حتی تحلیل تحلیل‌ها، بودونبود عناصر اصل پلبینی در لحظات و کنش‌های جنبش مذکور سنجیده می‌شود.عمده‌ترین نتایج این پژوهش عبارت‌اند از: 1. این جنبش با تهییج تجار و بازرگانان آغاز شد و رهبری آن را علمای شیعه عهده‌دار شدند، اما به‌سرعت بدل به حرکتی اجتماعی شد که از سطح این گروه‌های اجتماعی فراتر رفت و تهیدستان شهری، داش‌مشتی‌ها، زنان، کودکان و درباریان و حتی حرمسرای شاهی را نیز دربرگرفت؛ 2. با وجود تظاهرات و اعتراضات خیابانی که از عشق به میادین (آگورافیلیا) در تجربۀ پلبینی نشئت می‌گیرد، تحریم مهم‌ترین و کاراترین راهبرد برای مقابله با شاه و خارجی‌ها بود که طبق ادعای این مقاله در وجه مصرف‌کنندگی یا لحظۀ C- M’ رقم خورد؛ 3. حاکمیت تمامیت‌خواه، نه به سبب فقدان مشروعیت، بلکه هنگامی‌که توان «فرمان‌راندن» ندارد، از اعمال خشونت بازمی‌ایستد؛ 4. نوعی خواست دموکراتیک شکل گرفت که پیامد آن، گرچه نیت‌ناشده، خواست به‌رسمیت‌شناخته‌شدن مردم بود و فقط پس از رسیدن به نتیجۀ منطقی خود از حرکت بازایستاد، اما زمینه‌ساز تحولات بعدی شد. این امر کماکان معاصر است و مهم‌ترین خواست اجتماعی در تمام جنبش‌های معاصر اجتماعی ایران بوده است؛ 5. برخلاف نگرش ذات‌گرایانه و غیرتاریخی شرق‌شناسانه، جنبش تنباکو نمود مقاومت دموکراتیک است.