فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تفکرات رایج در عصر صفوی منجر به‌خلق آثاری شده که بررسی وجوه نمادین آن‌ها ضمن شناسایی مضامین نهفته، به‌درک معنای عمیق‌تر آثار و ارتباط آن‌ها با باورهای مرسوم در فرهنگ جامعه منجر خواهد شد. در این میان خلق آثار فلزی با مضامین مذهبی، به ویژه "خمسه‌های فلزی"، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این آثار نه‌تنها تجلی‌گاه هنر ظریف و پیچیده فلزکاری صفوی به شمار می‌روند، بلکه نمادی از تلفیق عمیق هنر و مذهب در این عصر محسوب می‌شوند. پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام شده و برای جمع‌آوری اطلاعات از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی بهره جسته است. این پژوهش درپی پاسخ به این سؤال است که: خمسه‌های فلزیِ دوره صفوی از نظر ساختار و کارکرد چگونه بازتاب‌دهنده‌ی فرهنگ، هنر و باورهای مذهبی- فرهنگی این دوره هستند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد خمسه‌های فلزی دوره صفوی که از شاهکارهای هنری این دوران هستند، نشان‌دهنده پیوند عمیق هنر، مذهب و فرهنگ بوده و کاربردهای متنوعی داشته‌اند. این اشیاء هم در مراسم مذهبی مانند عزاداری‌های محرم و زیارت استفاده می‌شده، و هم به عنوان مُهر، جواهرات یا طلسم‌های محافظتی در زندگی روزمره به‌کار می‌رفته‌اند. از نظر محتوایی، این آثار بازتاب‌دهنده باورهای مذهبی و فرهنگی عصر صفوی بوده‌اند. با مضامین شیعی مانند نام پنج تن آل‌عبا و دوازده امام، به تبلیغ تشیع می‌پرداختند و از طریق آیات قرآنی، ادعیه و اسماءالحسنی در کنار عقاید عامیانه به عدد پنج و شکل دست، تداوم فرهنگ ایرانی در چارچوب اسلامی را نمایش می‌دادند.