فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سازمان های «وکالت امامیه» و «دعوت اسماعیلیه» به‌عنوان برجسته‌ترین نهادهای تشکیلاتی شیعه در سده‌های دوم تا چهارم هجری نقش مهمی در حفظ اعتقادات ، انسجام و ارتباطات پیروان ایفا کردند. سازمان وکالت امامیه در شرایط اختفا و تقیه شکل گرفت و با ساختاری سلسله ‌مراتبی و شبکه‌ای، تحت هدایت مستقیم امامان علیهم السلام، وظیفه ارتباط با شیعیان، جمع‌آوری وجوهات، پاسخ‌گویی به مسائل اعتقادی روابط با پیروان و مقابله با جریان‌های انحرافی را بر عهده داشت. از طرفی سازمان دعوت اسماعیلیه نیز در شرایط اختفا و تقیه شکل گرفت و با ساختاری سلسله مراتبی با محوریت امام اسماعیلی و با بهره‌گیری از دارالهجره‌ها و شبکه‌ای گسترده از داعیان در نواحی مختلف، توانست به‌ تدریج در نقاط مختلف جهان اسلام نفوذ یافته و زمینه‌ ساز تشکیل خلافت فاطمی شود. پرسش اصلی در این مقاله آن است که این دو سازمان چه وجوه اشتراک و افتراقی در ساختار سلسله مراتبی و تشکیلاتی داشته اند؟در پاسخ می توان گفت:ساختار تشکیلاتی هردو سازمان به صورت هرمی و سلسله مراتبی بوده است و هردو دارای مراکز استقرار جغرافیای سه سطحی بوده اند ولی تفاوت هایی در نوع وظایف سازمانی خود میزان و پیچیدگی قلمرو نظارتی خود و مطابق اهداف و برنامه های سازمانی خود داشته اند.