فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دوران امامت امام صادق (ع) به دلیل تقارن با انتقال قدرت از امویان به عباسیان و ظهور جریان‌های انحرافی نظیر غُلات و مکاتب فقهی رقیب، یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ تشیع است. در این بستر متلاطم تاریخی، مسأله اصلی چگونگی صیانت از مرزهای اعتقادی و جلوگیری از تحریف آموزه‌های دینی بوده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مکانیسمِ دفاعی مکتب جعفری و آشکارسازی نقش راهبردی نخبگان مورد اعتماد امام، به بررسی کارکرد «ثقات اصحاب» می‌پردازد. این نوشتار با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و تمرکز بر مطالعه موردی سه شخصیت محوری شامل «داوود بن سرحان»، «ذریح محاربی» و «زید شحام»، عملکرد آنان را در مواجهه با بحران‌های سه‌گانه سیاسی، فقهی و کلامی واکاوی کرده است.این اصحاب با درک عمیق از شرایط زمانه و تقسیم کاری نظام‌مند، ارکان حفظ مکتب را استوار ساختند. در این راستا، «داوود بن سرحان» با اهتمام به تدوین اصول مکتوب، مانع استحاله فقه شیعه در روش‌های استنباطی رقیب(مانند قیاس) شد؛ «ذریح محاربی» با تکیه بر شاخصه رازداری و صدق، خط مقدم مبارزه با جریان تحریف‌گر غالیان را مدیریت نمود؛و «زید شحام» با ترویج زیست اخلاقی و نقش واسطه‌ای او بین شیعیان کوفه و امام(ع) و این که کوفیان از طریق امثال او به روایات امام(ع) دسترسی پیدا می کردند، انسجام اجتماعی جامعه شیعه را در عصر اختناق منصور دوانیقی حفظ کرد. نتیجه آنکه ثقاتِ اصحاب، به عنوان حلقه‌های واسط و دژهای مستحکم (حُصون)، گذار تشیع از فرهنگ شفاهی به دوران تثبیتِ مکتوب را مدیریت کرده و عبور سلامت آن از این پیچ تاریخی را تضمین نمودند.