فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از روحانیت شیعه که رهبری انقلاب اسلامی ایران را بر عهده داشت، انتظار می‌رفت پس از پیروزی، آرمان‌شهر موعود انقلاب را محقق سازد. اما روحانیت نهادی سنتی بود و آمادگی لازم برای طراحی و راه‌اندازی یک نظام نوین را نداشت. هدف مقالهٔ حاضر جمع‌بندی معضلات روحانیت در مواجهه با علم و دنیای جدید و بررسی کارنامهٔ آن در برخورد با این معضلات است. پرسش اصلی پژوهش آن است که این معضلات چه بوده‌اند و روحانیت تا چه اندازه در حل آنها موفق عمل کرده است. روش پژوهش «فراترکیب» است؛ روشی که به جمع‌بندی و استنتاج تفسیری از منابع موجود در این زمینه می‌پردازد. پژوهش‌های پیشین را می‌توان در سه دسته جای داد: ۱) پژوهش‌های کیفی دربارهٔ ساختار روحانیت و مرجعیت؛ ۲) پژوهش‌های مبتنی بر شاخص‌های کمی؛ ۳) پژوهش‌هایی دربارهٔ جنبه‌های متنوع اقتصادی و اجتماعیِ پیاده‌سازی نظام اسلامی. در جمع‌بندی، شش معضل اصلی شناسایی شده است: ۱) فردی بودن و فقدان رویکرد اجتماعی در فقه شیعه؛ ۲) تعارض آزادمنشی نهاد روحانیت با لزوم حفظ وحدت داخلی؛ ۳) دوری روحانیت از جریان پیشرفت در رشته‌های جدید دانش؛ ۴) تعارض میان دیوان‌سالاری و سنت؛ ۵) دشواری در ایجاد توازن میان گفتمان تخصصی و عمومی؛ ۶) ایستایی روحانیت در برابر پویایی ارزش‌ها و هنجارهای جامعه. در پایان، میزان توفیق روحانیت در مواجهه با این معضلات بررسی و نتیجه‌گیری شده است که روحانیت در برخورد با معضل پنجم نسبتاً موفق بوده، اما در مواجهه با سایر معضلات، توفیق کمتری داشته است.