فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پس از انقلاب اسلامی، همزمان با ورود روحانیت شیعه به ساختار قدرت و گسترش تجدد (مدرنیته) در سبک زندگی، رابطهٔ سنتی و نزدیک میان روحانیان و مردم دستخوش دگرگونی‌های بنیادین شد. با توجه به فقدان پژوهش‌هایی که تجربهٔ زیستهٔ مردم در مواجهه با روحانیت را بررسی کرده باشند، این تحقیق با رویکرد پدیدارشناسی، به واکاوی ابعاد و معانی این ارتباط از منظر مردم و روحانیان می‌پردازد. داده‌های پژوهش با بهره‌گیری از فن «مصاحبهٔ عمیق» و از طریق نمونه‌گیری هدفمند از بیست تن از مردم و ده تن از روحانیان شهر تهران گرداوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند رابطهٔ سنتیِ اعتمادمحور و قدسی، تحت تأثیر سیاست، رسانه، تغییر سبک زندگی و شکاف نسلی، به تعاملی چندلایه و متغیر تبدیل شده است. برداشت مردم اکنون آمیزه‌ای از احترام سنتی، بی‌تفاوتی و بی‌اعتمادی فعال است. بی‌اعتمادی غالباً ناشی از ورود مستقیم روحانیان به عرصهٔ سیاست، تجمل‌گرایی، فاصلهٔ اقتصادی و فرهنگی، ضعف ارتباطی، و غیبت آنان در میدان‌های روزمره و فضای دیجیتال است؛ عواملی که به فرسایش سرمایهٔ اجتماعی و نمادین انجامیده‌اند. در مقابل، حضور فعال روحانیت در مناسک مذهبی و مشارکت در حل مشکلات واقعی مردم، همچنان ظرفیتی مهم برای بازسازی ارتباط فراهم می‌آورد. تحلیل کلی نشان می‌دهد که بازسازی این رابطه مستلزم تلفیق سرمایهٔ اخلاقی با سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی، ایجاد شفافیت عملکرد، و سازگاری با قواعد ارتباط در میدان‌های سنتی و نوین است؛ اقدامی که می‌تواند هم اعتماد را احیا کند و هم جایگاه اجتماعی روحانیت را در شرایط معاصر تثبیت نماید.