فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ادعیه اجتماعی شیعه شاخه‌ای از إلاهیات اجتماعی شیعه است که شامل حدیث اجتماعی، تفسیر اجتماعی، فقه اجتماعی، کلام اجتماعی، اخلاق اجتماعی و ادعیه اجتماعی می‌باشد. ادعیه اجتماعی بر خلاف ادعیّه فردی که تنها بازگوکننده رابطه فرد دعاکننده و خداوند عالم است، حاکی از رابطه فرد دعاکننده و خداوند و مردم (ناس) و اصحاب و اقربا و اعضای جامعه می‌باشد و مجموعه ارزش‌های مثبت و منفی اجتماعی در قالب فضایل و محاسن و مکارم، و رذایل و معایب و جرایم را در دعاهای رهبران شیعه به ما معرّفی می‌کند. قلمرو ادعیه اجتماعی شیعه کاملاً گسترده است و تمامی عرصه‌های حیات اجتماعی و روابط جمعی و حوزه عمومی زندگی ما از خانواده، بستگان و اقوام و معاشران؛ معاش و داد و ستد و کسب و کار، و ارتشاء و انصاف، و فقر و غناء؛ تعلیم و تربیت و معلّمان و مربیّان و متعلّمان و تربیت‌کنندگان؛ و ریاست و مرئوسیّت و مدیریّت و عدالت و انصاف و ظلم و زور و ستم و تبعیض و فساد و بغی و طغیان؛ و اعمال عبادی و معنوی جمعی همچون نماز جماعت و جمعه و حجّ را شامل می‌شود. این دعاها درصدد تقلیل روحیه رقابت و ضدّیت و کارشکنی و بدبینی در روابط جمعی، و ترویج و گسترش ارزش‌های سازنده دگردوستانه و دگرخواهانه و خوشبینانه و همدلانه در میان افراد جامعه است که مطابق با خیر و صلاح جمعی بوده و پیوند و همبستگی و انسجام اجتماعی را ارتقاء بخشیده و کارکرد حیات‌بخش بخش‌های مختلف جامعه را تداوم خواهد بخشید. در این مقاله امور اجتماعی مذکور در دعای شریف مکارم‌الاخلاق مورد مطالعه قرار گرفته که از متون دعایی معروف شیعی به شمار می‌آید.