اکسرکاینها و تمرینات محدودیت جریان در سالمندی: مسیرهای سلولی–مولکولی:مرور روایتی
نویسندگان
1 دکتری فیزیولوژی ورزشی،استادیاردانشکده تربیتبدنی، دانشگاه تشرین،لاذقیه، سوریه
2 گروه فیزیولوژی ورزشی، دانشکده علوم ورزشی، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.
doi
10.22059/jhae.2026.410735.1032چکیده
مقدمه: سالمندی با افزایش ناتوانی، چندبیماری، و افت توده و عملکرد عضلانی همراه است. التهاب خفیف مزمن، اختلال عملکرد میتوکندری، و مقاومت آنابولیک در سالمندی، پاسخ بافتها به فعالیت بدنی را مختل میکند. در این میان، اکسرکاینها (عوامل گردشی وابسته به ورزش) نقش کلیدی در تنظیم ارتباط بیناندامی و سازگاریهای فیزیولوژیک ایفا میکنند. با این حال، تأثیر تمرین با محدودیت جریان خون (BFR) به عنوان یک روش با شدت پایین و ایمن بر شبکه اکسرکاینها در جمعیت سالمند کمتر شناخته شده است. این مرور روایتی با هدف بررسی مکانیسمهای سلولی-مولکولی اثر BFR بر اکسرکاینها در سالمندی انجام شد. نتیجه گیری: تمرینات مقاومتی با شدت بالا مؤثرترین راهکار غیردارویی برای پیشگیری از سارکوپنی هستند، اما درد مفاصل، آرتروز، شکنندگی و محدودیت دسترسی، پایبندی سالمندان را کاهش میدهد. تمرینات BFR با شدت پایین (۲۰–۴۰ درصد حداکثر تکرار بیشینه) با ایجاد هیپوکسی موضعی و استرس متابولیک، مسیرهای سیگنالینگ کلیدی مانند AMPK،mTORC1 و PGC-1α را فعال کرده و بدون فشار مکانیکی قابلتوجه بر مفاصل، سازگاریهای آنابولیک و متابولیک مشابه تمرینات سنگین ایجاد میکند. شواهد انسانی نشان میدهد BFR قدرت و عملکرد عضلانی سالمندان را بهبود میبخشد و برخی اکسرکاینها (بهویژه مایوکاینها و سایتوکاینهای وابسته به ورزش) را تعدیل میکند، هرچند شواهد برای سایر خانوادههای اکسرکاین (مانند آدیپوکاینها، هپاتوکاینها و وزیکولهای خارجسلولی) محدود است. در صورت تجویز و نظارت مناسب (فشار کاف شخصیسازیشده، ۴۰–۸۰ درصد فشار انسدادی شریانی)، BFR راهبردی عملی و امیدوارکننده برای حفظ عملکرد عضلانی در سالمندی به شمار میرود. با این وجود، کارآزماییهای تصادفیسازی شده با طراحی مناسب، به ویژه در زنان سالمند، برای استانداردسازی پروتکلها و روشنسازی مکانیسمهای وابسته به اکسرکاین در فواید بلندمدت BFR ضروری است.