سنخ‌شناسی فعالیت روحانیون شیعۀ ایرانی در اینستاگرام

نویسندگان

1 گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران. ایران

2 گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jisr.2023.353829.1374
چکیده

با ظهور رسانه‌های جمعی، مصرف رسانه‌ها تغییر بسیاری کرده است. مخاطبان رسانه‌های جمعی، به‌ویژه تماشاگران تلویزیون، پیش از وب2 مخاطبان منفعل محسوب می‌شدند، اما با گسترش رسانه‌های اجتماعی، مخاطبان به کاربران رسانه تبدیل شدند که علاوه بر مصرف، محتواهایی را برای دیگر کاربران تولید و بارگذاری کردند. ارتباط نهاد دین و رسانه‌های اجتماعی، پیوند مهمی در عرصۀ ارتباطات دینی است. از طرفی، ارتباطات دینی در ایران، مانند دیگر انواع ارتباطات، با گسترش دسترسی به اینترنت، تلفن‌های هوشمند و رسانه‌های اجتماعی در دهۀ اخیر تغییر و توسعه یافته است. براین‌اساس گسترش دسترسی کاربران به شبکه‌های اجتماعی، دسترسی روحانیون شیعه به این رسانه‌ها را نیز افزایش داد. این روحانیون علاوه بر تولید محتوای دینی، موضوعات غیرمذهبی را نیز برای جذب دیگر کاربران یا دنبال‌کنندگان ارائه داده‌اند. براین‌اساس سؤالات این پژوهش عبارت‌‎اند از: 1. فراوانی صفحات روحانیون شیعه در اینستاگرام چقدر است؟ 2. مضامین اصلی فرسته‌های روحانیون مطالعه‌شده چیست؟ 3. نسبت نمونه‌های مورد مطالعه با فعالیت اینستاگرامی چیست؟ 4. بازنمود ظاهری روحانیون از خود در اینستاگرام چگونه است؟ در این پژوهش از مفاهیم «اقتصاد توجه» و «سلبریتی اینترنتی» نیز برای توصیف بازنمود روحانیون شیعۀ ایرانی در اینستاگرام استفاده شده است.روش این پژوهش، کمی است. به‌منظور درک فعالیت روحانیون شیعۀ ایرانی در اینستاگرام، فعالیت 112 روحانی در دو بازۀ مناسبتی و غیرمناسبتی با روش تحلیل کمی، مطالعه و تحلیل شد.یافته‌ها نشان می‌دهد روحانیون شیعه در دوره‌های زمانی مناسبتی، مطالب بیشتری از بازۀ زمانی غیرمناسبتی در اینستاگرام بارگذاری کرده‌اند. 82 روحانی در ایام مناسبتی و 69 روحانی در بازۀ غیرمناسبتی فعالیت اینستاگرامی داشتند. همچنین روحانیون مطالعه‌شده محتواهایی با مضمون دینی یا ترکیبی از مضمون دینی با مضامین سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و... داشته‌اند.روحانیون مطالعه‌شده سعی کرده‌اند مسائل دینی و غیرمذهبی یا تلفیقی از مسائل دینی را همسو با مضامین سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و... منتشر کنند. آن‌ها ساختار نمایشی اینستاگرام را برای بازنمود خود و فعالیت‌هایشان پذیرفته‌اند. از این‌رو سعی در برساخت هویتی فردگرا و برکنده از نهاد روحانیت شیعۀ ایران دارند که به تضعیف رفتارهای ساختارمند روحانیون منجر شده است