فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در تاریخ‌نگاری اسلامی، طبقات‌نگاری به‌عنوان روشی نظام‌مند برای طبقه‌بندی شخصیت‌های علمی و دینی بر اساس معیارهای زمانی، مکانی و موضوعی، جایگاه ویژه‌ای دارد. شیعیان با توجه به سیر تحول آن از آغاز به طبقات‌نگاری توجه داشته‌ و آثاری نگاشته‌اند. این نوشتار با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی در پی پاسخ به این سؤال است که شیعه از آغاز قرن دوم تا پایان قرن ششم هجری چه مراحلی را در تدوین طبقات‌نگاری طی کرده است؟ با بررسی از آثار برجای مانده از کتاب‌های طبقات شیعیان و مطالعه آنها می‌توان به شناخت، نقل و شرح جامع وضعیت سیاسی و اجتماعی دوره‌ی عباسی پی برد؛ افزون بر این، واکاوی محتوای این تألیفات، زمینه‌ساز شناخت رویکردها فکری آنان در آن برهه تاریخی است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که این آثار در این محدوه زمانی، با محوریت امامان معصوم‰ و با دو ویژگی اصلی ساختار ترکیبی تاریخ‌محور، الفبایی، اسلوب ایجاز در نسب‌شناسی و موارد دیگر، و محتواگرایی مبتنی بر شاخصه هویتی و راویان شکل گرفته‌اند. در این میان، مؤلفه‌هایی چون تعریف امام‌محور از صحابی، اهتمام به ثبت شبکه‌های روایی و استفاده از اسلوب ایجاز در ارائه اطلاعات، از وجوه تمایز آثار شیعه با آثار اهل‌سنت به شمار می‌رود. این در حالی که اهل‌سنت بر ضرورت ثبت و شناخت سیره‌ی نبوی و شناخت آن، به معرفی صحابه‌ی پیامبر و راویان سیره به مثابه‌ی حلقه‌ی اتصال به شناخت روایات نبوی تأکید داشتند. طبقات‌نگاری شیعه تنها ابزار برای میراث ماندگار حدیثی نیست، بلکه بازتابی از تحولات فکری ـ اجتماعی جامعه شیعی و نقشه‌ای برای تثبیت مرجعیت علمی در عصر غیبت بوده است.