فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دوران امامت امام رضا† به سبب همزمانی با دوران احتجاجات اعتقادی و وجود جریان‌های متعدد در علوم اسلامی، اهمیت ویژه‌ای دارد. پایه‌ریزی و توسعهٔ علوم اسلامی به‌منظور ارائهٔ اسلام و مقابله با بدعت‌ها و انحرافات ایجادشده در حوزهٔ آن، از زمان رسول‌اللهˆ آغاز شد و امامان معصوم‰ پس از ایشان نیز این مسیر را ادامه دادند. یکی از شیوه‌هایی که امامان شیعه‰، به‌ویژه از نیمهٔ دوم عصر امامت به‌کار گرفتند، راهبرد مکاتبه بود که نوعی آموزش از راه دور محسوب می‌شد و شاخه‌های علوم اسلامی را پوشش می‌داد. با توجه به اینکه بیشتر پژوهش‌ها دربارهٔ امام رضا† بر مسئلهٔ ولایت‌عهدی و مناظرات ایشان متمرکز شده، این تحقیق به تبیین راهبرد مکاتباتی امام رضا† در رفع ابهامات مسائل کلامی پرداخته و با روش «توصیفی ـ تحلیلی» حول پاسخ به دو پرسش سامان یافته است: 1) چرا مکاتبه به‌مثابهٔ راهبردی آموزشی از سوی امام رضا† به‌کار گرفته شد؟ 2) ابهامات مطرح‌شده در مکاتبات کلامی امام رضا† شامل چه مباحثی می‌شد؟ امام رضا† با تأسی به امامان پیشین و با توجه به شرایط زمان، عملکرد خود را حول محور آموزش علوم اسلامی قرار دادند. در این میان، راهبرد مکاتبه، به سبب وسعت یافتن جهان اسلام، کاهش امکان برگزاری جلسات حضوری به خاطر رصد حکومت و آماده‌سازی جامعهٔ شیعه برای عصر غیبت، توسط ایشان به‌کار گرفته شد. این مکاتبات مباحث متعدد کلامی در دو حوزهٔ توحید و امامت را شامل می‌شد و ایشان با روش‌های نقلی و عقلی به تمام ابهامات پاسخ مکتوب دادند. در شاخهٔ علم کلام، برای نخستین‌بار شبهات واقفه و مسئلهٔ تجهیز امام† در مکاتبات دوران ایشان نمود یافت.