بازشناسی مولفه‌های سواد هوش مصنوعی در دانش‌آموزان نسل Z با رویکرد فرهنگی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

2 دانشیار، گروه روانشناسی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

3 استاد تمام، گروه روانشناسی تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

4 استادیار، گروه آموزش الکترونیکی در علوم پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران

5 دانشیار، گروه مدیریت و برنامه‌ریزی فرهنگی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

doi
10.30473/t-edu.2026.76040.1344
چکیده

پژوهش حاضر با هدف بازشناسی مولفه های سواد هوش مصنوعی در دانش آموزان نسل Z با رویکرد فرهنگی و در چارچوب پژوهش کیفی با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی استقرایی بر اساس مدل براون و کلارک (2006) انجام شد. بر مبنای اصل اشباع نظری از تعداد 10 نفر از صاحب‌نظران مطلع حوزه موردمطالعه با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند وابسته به معیار مصاحبه نیمه ساختاریافته به عمل آمد. برای سنجش اعتبار یابی داده‌ها از دو روش بازبینی دو کدگذار و مرور خبرگان غیر شرکت‌کننده در پژوهش، بازگشت به مصاحبه‌شوندگان استفاده شد. داده‌ها طی چند مرحله کدگذاری باز و محوری مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. برای تحلیل داده های کیفی پژوهش از فرم تحلیل محتوا از از طریق نرم افزار مکس کیودا 2022 استفاده شد. نتایج نشان داد مولفه های سواد هوش مصنوعی در دانش آموزان نسل Z با رویکرد فرهنگی مشتمل بر 6 دسته مولفه آگاهی از جهت گیری فرهنگی، حساسیت به تفاوت‌های فرهنگی، سواد مراقبتی، مسئولیت‌پذیری فرهنگی، آینده‌سازی فرهنگی با هوش مصنوعی و انعطاف‌پذیری فرهنگی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سواد هوش مصنوعی برای نسل Z نباید به مهارت‌های فنی محدود شود بلکه باید رویکردی فرهنگی-اجتماعی نیز داشته باشد.